దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ వర్ధంతి 16 June | Chittaranjan Das Vardhanti
దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ వర్ధంతి 16 June | Chittaranjan Das Vardhanti Telugu
ప్రముఖ భారతీయ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, గొప్ప న్యాయవాది, రాజకీయ దార్శనికుడు మరియు స్వరాజ్ పార్టీ వ్యవస్థాపకుడు అయిన 'దేశబంధు' చిత్తరంజన్ దాస్ (Chittaranjan Das) వర్ధంతిని ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 16వ తేదీన దేశవ్యాప్తంగా ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో, గౌరవప్రదంగా స్మరించుకుంటారు. మహాత్మా గాంధీ ప్రవేశపెట్టిన సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో అత్యంత చురుకైన పాత్ర పోషించడమే కాకుండా, తన అపారమైన సంపదను, లాభసాటి న్యాయవాద వృత్తిని దేశ విముక్తి కోసం త్యాగం చేసిన మహోన్నత త్యాగశీలి ఆయన. బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా మరియు భారతీయుల స్వయంపాలన హక్కు కొరకు చట్టసభల్లోనూ, ప్రజా క్షేత్రంలోనూ ఆయన చేసిన పోరాటాలు భారత జాతీయ ఉద్యమ చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించబడ్డాయి.
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించడానికి తమ సర్వస్వాన్ని ధారపోసిన జాతీయ అగ్ర నాయకులలో దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ (సి.ఆర్. దాస్) ప్రముఖులు. లండన్లో బారిస్టర్ చదువు పూర్తి చేసి, భారతదేశంలోనే అత్యంత ఖరీదైన లాయర్గా గుర్తింపు పొందిన ఆయన, దేశ పిలుపు అందుకోగానే తన విలాసవంతమైన జీవితాన్ని వీడి సాధారణ ఖద్దరు దుస్తులను ధరించారు. కేవలం రాజకీయాలకే పరిమితం కాకుండా, సమాజంలో అణగారిన వర్గాల విద్యాభివృద్ధికి, మహిళా సాధికారతకు మరియు పత్రికా రంగానికి ఆయన చేసిన సేవలు అమోఘమైనవి. నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ వంటి వీర యోధుడికి రాజకీయ గురువుగా వ్యవహరించిన ఘనత కూడా సి.ఆర్. దాస్ గారిదే. జూన్ 16 ఆయన వర్ధంతి (Death Anniversary) సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని, ఆయన బాల్యం, చారిత్రాత్మక న్యాయవాద ప్రస్థానం, స్వరాజ్ పార్టీ (Swaraj Party) స్థాపన, సమాజానికి ఆయన అందించిన విద్యా విలువలు మరియు బలమైన సందేశాన్ని ఈ సుదీర్ఘ వ్యాసంలో సవివరంగా తెలుసుకుందాం.
జననం, ఉన్నత కుటుంబ నేపథ్యం మరియు విద్యాభ్యాసం (Early Life)
చిత్తరంజన్ దాస్ 1870 నవంబర్ 5వ తేదీన బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ పరిధిలోని కలకత్తా (ప్రస్తుత కోల్కతా) నగరంలో ఒక సంపన్న మరియు విద్యావంతులైన బ్రహ్మ సమాజ కుటుంబంలో జన్మించారు. వారి పూర్వీకుల గ్రామం ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్లోని విక్రమ్పూర్ పరిధిలోని టెలిర్బాగ్. ఆయన తండ్రి భువన్ మోహన్ దాస్ కలకత్తా హైకోర్టులో ప్రసిద్ధ అటార్నీగా పనిచేసేవారు మరియు గొప్ప పత్రికా రచయిత కూడా. ఇంట్లో ఉన్న ఇటువంటి సానుకూల వాతావరణం వల్ల చిత్తరంజన్ దాస్కు చిన్నతనం నుంచే చట్టాలు, సాహిత్యం మరియు దేశీయ పరిణామాలపై అపారమైన అవగాహన ఏర్పడింది.
ఆయన ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం కలకత్తాలోని ప్రతిష్టాత్మక లండన్ మిషనరీ సొసైటీ ఇన్స్టిట్యూషన్లో సాగింది. ఆ తర్వాత కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పరిధిలోని ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీ నుండి 1890 లో డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. ఉన్నత చదువుల కోసం ఆయన ఇంగ్లాండ్ (England) వెళ్లారు. లండన్లో న్యాయశాస్త్రాన్ని అభ్యసించి ప్రతిష్టాత్మక బారిస్టర్-ఎట్-లా (Bar-at-Law) పట్టాను పొందారు. బ్రిటన్లో ఉన్న కాలంలోనే ఆయన అక్కడి రాజకీయాలను నిశితంగా గమనించారు మరియు దాదాబాయ్ నౌరోజీ వంటి భారతీయ నాయకులకు ఎన్నికల ప్రచారంలో మద్దతు ఇచ్చారు. 1893 లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి కలకత్తా హైకోర్టులో లాయర్గా తన వృత్తిని ప్రారంభించారు.
న్యాయవాద ప్రస్థానం – అరవింద ఘోష్ను రక్షించిన చారిత్రాత్మక కేసు
భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత చిత్తరంజన్ దాస్ కలకత్తా హైకోర్టులో అత్యంత ప్రతిభావంతుడైన క్రిమినల్ లాయర్గా (Criminal Lawyer) గుర్తింపు పొందారు. క్లిష్టమైన చట్టపరమైన చిక్కులను విప్పడంలో ఆయన మేధస్సు అసమానమైనది. ఆయన న్యాయవాద ప్రస్థానంలోనే కాకుండా భారత విప్లవ చరిత్రలోనే అత్యంత కీలకమైన కేసు 1908 నాటి 'అలీపూర్ బాంబు కేసు' (Alipur Bomb Case). ఈ కేసులో ప్రముఖ జాతీయ విప్లవకారుడు, యోగి అయిన శ్రీ అరవింద ఘోష్ (Sri Aurobindo Ghosh) పై బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం రాజద్రోహం మరియు బాంబుల తయారీ నెపం మోపి ఉరిశిక్ష విధించడానికి సిద్ధమైంది.
అటువంటి క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో చిత్తరంజన్ దాస్ ఉచితంగా అరవిందుడి తరఫున వాదించడానికి ముందుకు వచ్చారు. కోర్టులో బ్రిటీష్ న్యాయమూర్తుల ముందు సి.ఆర్. దాస్ సమర్పించిన తార్కిక ఆధారాలు, చేసిన సుదీర్ఘమైన అద్భుత వాదనల వల్ల బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నివ్వెరపోయింది. చివరకు కోర్టు అరవింద ఘోష్ను నిర్దోషిగా ప్రకటిస్తూ విడుదల చేసింది. ఈ చారిత్రాత్మక విజయంతో చిత్తరంజన్ దాస్ పేరు దేశవ్యాప్తంగా మారుమోగిపోయింది. ఆ తర్వాత ఆయన నాటి విప్లవకారులైన అనుశీలన్ సమితి సభ్యులకు చట్టపరంగా అండగా నిలిచారు.
రాజకీయ ప్రవేశం మరియు జాతీయ ఉద్యమాలలో క్రియాశీల పాత్ర
1917వ సంవత్సరంలో బెంగాల్ ప్రావిన్షియల్ కాన్ఫరెన్స్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికవడంతో చిత్తరంజన్ దాస్ ప్రత్యక్ష రాజకీయాలలోకి ప్రవేశించారు. 1919 లో జరిగిన జలియన్ వాలాబాగ్ దురంతం (Jallianwala Bagh Massacre) ఆయనను తీవ్రంగా కదిలించింది. దీనిపై విచారణ జరపడానికి కాంగ్రెస్ ఏర్పాటు చేసిన కమిటీలో ఆయన సభ్యుడిగా వ్యవహరించారు. 1920 లో మహాత్మా గాంధీ దేశవ్యాప్తంగా ప్రవేశపెట్టిన 'సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం' (Non-Cooperation Movement) లో ఆయన పూర్తి సమయం నాయకుడిగా మారారు.
గాంధీజీ పిలుపు మేరకు రాత్రికి రాత్రే తన అత్యంత లాభసాటి న్యాయవాద వృత్తిని వదిలిపెట్టారు. కోర్టులను బహిష్కరించారు. విదేశీ వస్తువుల దహనం, స్వదేశీ వస్త్రాల వాడకం వంటి కార్యక్రమాలను బెంగాల్ వ్యాప్తంగా ముందుండి నడిపించారు. బ్రిటీష్ రాజు ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్ భారత పర్యటనను నిరసిస్తూ కలకత్తాలో ఆయన ఆధ్వర్యంలో జరిగిన సమ్మె విజయవంతం కావడంతో బ్రిటీష్ పోలీసులు చిత్తరంజన్ దాస్ను, ఆయన భార్య బసంతీ దేవిని అరెస్ట్ చేసి జైల్లో పెట్టారు. 1921 లో అహ్మదాబాద్లో జరిగిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (INC) మహాసభలకు ఆయన జైల్లో ఉండగానే అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికవడం ఆయనకున్న ప్రజాదరణకు నిదర్శనం.
స్వరాజ్ పార్టీ స్థాపన – చట్టసభల ద్వారా పోరాటం (Swaraj Party)
1922వ సంవత్సరంలో చౌరీచౌరా సంఘటన కారణంగా మహాత్మా గాంధీ సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయడం కాంగ్రెస్ పార్టీలో పెద్ద చర్చకు దారితీసింది. చిత్తరంజన్ దాస్, పండిట్ మోతీలాల్ నెహ్రూ (Motilal Nehru) వంటి నాయకులు ఉద్యమాన్ని ఆపడాన్ని వ్యతిరేకించారు. బ్రిటీష్ వారిని కేవలం వీధుల్లోనే కాకుండా, చట్టసభలలోకి (Councils) ప్రవేశించి లోపల నుండి వ్యవస్థను స్తంభింపజేయాలని వారు భావించారు. అయితే కాంగ్రెస్లోని మెజారిటీ నాయకులు దీనిని నిరాకరించారు.
దీనితో 1923 జనవరి 1న చిత్తరంజన్ దాస్ అధ్యక్షుడిగా, మోతీలాల్ నెహ్రూ సెక్రటరీగా కాంగ్రెస్ లోపలే 'స్వరాజ్ పార్టీ' (Swaraj Party) ని స్థాపించారు. స్వరాజ్ పార్టీ తరఫున ఎన్నికలలో పోటీ చేసి సెంట్రల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీలో మరియు బెంగాల్ కౌన్సిల్లో భారీ స్థానాలను గెలుచుకున్నారు. చట్టసభల్లో ప్రవేశించిన సి.ఆర్. దాస్ బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ప్రతీ ఒక్క ప్రజా వ్యతిరేక బిల్లును వీటో చేస్తూ, బడ్జెట్ను తిరస్కరిస్తూ ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని గడగడలాడించారు. చట్టసభల ద్వారా కూడా స్వాతంత్ర్య కాంక్షను బలంగా వినిపించవచ్చని ఆయన నిరూపించారు.
కలకత్తా మొట్టమొదటి మేయర్గా సేవలు మరియు కార్మిక ఉద్యమాలు
1924వ సంవత్సరంలో కలకత్తా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టంలో వచ్చిన మార్పుల తర్వాత జరిగిన ఎన్నికలలో స్వరాజ్ పార్టీ ఘనవిజయం సాధించింది. దీనితో చిత్తరంజన్ దాస్ కలకత్తా నగరానికి మొట్టమొదటి పౌర మేయర్గా (First Mayor of Calcutta) ఎన్నికయ్యారు. మేయర్గా బాధ్యతలు చేపట్టిన వెంటనే ఆయన నగర పరిపాలనలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చారు. అణగారిన వర్గాల పిల్లల కోసం ఉచిత ప్రాథమిక పాఠశాలలను స్థాపించారు. ఉచిత వైద్యశాలలను ఏర్పాటు చేశారు. నగరంలో స్వదేశీ వస్తువుల అమ్మకాలను ప్రోత్సహించారు.
ఆయన మున్సిపల్ చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్ (CEO) గా యువ నాయకుడైన నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ (Netaji Subhash Chandra Bose) ను నియమించారు. సుభాష్ చంద్రబోస్ చిత్తరంజన్ దాస్ను తన రాజకీయ గురువుగా, మార్గదర్శకుడిగా భావించేవారు. అలాగే, సి.ఆర్. దాస్ ఆ కాలంలో కార్మిక సంఘాల హక్కుల కోసం పెద్ద ఎత్తున పోరాడారు. ఆల్ ఇండియా ట్రేడ్ యూనియన్ కాంగ్రెస్ (AITUC) మహాసభలకు రెండు సార్లు అధ్యక్షత వహించి, కార్మికులకు కనీస వేతనాలు, పని గంటల నియంత్రణ ఉండాలని డిమాండ్ చేశారు.
'దేశబంధు' బిరుదు సార్థకత మరియు నిస్వార్థ త్యాగం
చిత్తరంజన్ దాస్ గారికి ప్రజలు ఆప్యాయంగా ఇచ్చిన బిరుదు 'దేశబంధు' (Deshbandhu), అనగా 'దేశానికి బంధువు లేదా మిత్రుడు' (Friend of the Nation). ఆయన జీవితం ఈ బిరుదుకు పూర్తి సార్థకత చేకూర్చింది. లాయర్గా నెలకు లక్షలాది రూపాయలు సంపాదించిన కాలంలో కూడా ఆయన నిరుపేద విద్యార్థులకు, వితంతువులకు మరియు విప్లవకారులకు పెద్ద ఎత్తున దానధర్మాలు చేసేవారు. ఆయన దాతృత్వానికి హద్దులు ఉండేవి కావు.
జీవిత చరమాంకంలో ఆయన తన సొంత నివాసమైన కలకత్తాలోని భవనాన్ని (Miracle Mansion) దేశ ప్రజల సంక్షేమం కోసం, ముఖ్యంగా మహిళల ఉచిత వైద్యం మరియు విద్యాభివృద్ధి కొరకు ప్రభుత్వానికి విరాళంగా రాసిచ్చారు. ప్రస్తుతం ఈ చారిత్రాత్మక భవనంలో 'చిత్తరంజన్ సేవా సదన్' అనే ప్రముఖ మహిళా ఆసుపత్రి నడుస్తోంది. తన సర్వస్వాన్ని దేశానికి దానం చేసి, చివరకు నిరుపేదగా కన్నుమూసిన ఇటువంటి మహోన్నత నాయకుడు ప్రపంచ చరిత్రలోనే అరుదుగా కనిపిస్తాడు.
పౌరులకు మరియు నేటి తరానికి లభించే విద్యా విలువ
దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ గారి ఉజ్వల జీవితం నేటి తరం విద్యార్థులకు, యువతకు ఎన్నో అమూల్యమైన నైతిక విలువలను మరియు విద్యా విలువలను (Educational Value) నేర్పుతుంది:
- ఉన్నతమైన నైతికత: విద్య మరియు వృత్తి అనేది కేవలం డబ్బు సంపాదించడానికే కాదు, దానిని సమాజంలోని బలహీన వర్గాల రక్షణకు ఉపయోగించాలని ఆయన తన న్యాయవాద వృత్తి ద్వారా నిరూపించారు.
- మత సామరస్యం: బెంగాల్లోని హిందూ, ముస్లిం వర్గాల మధ్య ఐక్యత కోసం ఆయన ప్రవేశపెట్టిన 'బెంగాల్ పాక్ట్' (Bengal Pact) నాటి రాజకీయాలలో మత సామరస్యానికి ఒక నిదర్శనంగా నిలిచింది.
- స్వార్థ రహిత సేవ: పదవులు, ఆస్తులు శాశ్వతం కాదని, దేశం కోసం చేసే త్యాగమే మనిషిని చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలబెడుతుందని ఆయన జీవితం చాటిచెబుతుంది.
అకాల మరణం మరియు మహాత్మా గాంధీ అంజలి
నిరంతర పోరాటాలు, జైలు జీవితం మరియు కఠిన శ్రమ కారణంగా చిత్తరంజన్ దాస్ గారి ఆరోగ్యం క్షీణించింది. వైద్యుల సలహా మేరకు ఆయన విశ్రాంతి కోసం డార్జిలింగ్ (Darjeeling) నగరంలోని 'స్టెప్ అసైడ్' అనే నివాసానికి వెళ్లారు. అక్కడ ఉన్న కాలంలోనే తీవ్రమైన జ్వరం కారణంగా 1925 జూన్ 16వ తేదీన ఆయన తన 54వ ఏట అకాల మరణం చెందారు. ఆయన మరణ వార్త విని యావత్ భారతదేశం కన్నీరు మున్నీరైంది.
ఆయన పార్థివ దేహాన్ని కలకత్తాకు తీసుకువచ్చినప్పుడు జరిగిన అంతిమ యాత్రకు సుమారు మూడు లక్షల మంది ప్రజలు హాజరయ్యారు. ఆ అంతిమ యాత్రకు మహాత్మా గాంధీ (Mahatma Gandhi) స్వయంగా ముందుండి పాడె మోశారు. గాంధీజీ ఎంతో భావోద్వేగంతో కింది విధంగా నివాళులర్పించారు: "దేశబంధు ఒక మహోన్నతమైన ఆత్మ. ఆయన దేశాన్ని ఎంతగానో ప్రేమించారు మరియు దేశం కోసం తన సర్వస్వాన్ని త్యాగం చేశారు. ఆయన మరణంతో నేను ఒక బలమైన ఆసరాను, భారతదేశం ఒక గొప్ప కుమారుడిని కోల్పోయింది."
ముగింపు (Conclusion)
దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ గారు నడిపిన చైతన్య ప్రస్థానం, ఆయన స్థాపించిన స్వరాజ్ పార్టీ ఆదర్శాలు భారతదేశ స్వాతంత్ర్య పునాదులలో సజీవంగా ఉన్నాయి. జూన్ 16న ఆయన వర్ధంతి సందర్భంగా ఆ మహనీయుని మహోన్నత త్యాగాలను స్మరించుకోవడం ప్రతి ఒక్క భారతీయుడి కనీస బాధ్యత. ఆయన చూపిన సత్యం, నిష్పక్షపాత వైఖరి మరియు అచంచలమైన దేశభక్తి నేటి ఆధునిక సమాజానికి ఎల్లప్పుడూ ఒక పవిత్ర మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయి.
భారతమాత కన్న గర్వకారణమైన పుత్రుడు, దేశబంధు సి.ఆర్. దాస్ గారికి వినమ్ర నివాళులు!
దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ గారి కీర్తి అజరామరం!
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)
Q1: దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ వర్ధంతి ఎప్పుడు?
ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 16వ తేదీన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ గారి వర్ధంతిని (Chittaranjan Das Vardhanti) దేశవ్యాప్తంగా జరుపుకుంటారు.
Q2: చిత్తరంజన్ దాస్ గారికి 'దేశబంధు' అనే బిరుదు ఎలా వచ్చింది?
దేశ విముక్తి కోసం ఆయన తన సర్వస్వాన్ని, లాయర్ వృత్తిని మరియు ఆస్తులను నిస్వార్థంగా త్యాగం చేసి నిరుపేదలకు చేసిన దానధర్మాలకు కృతజ్ఞతగా ప్రజలు ఆయనను 'దేశబంధు' (Friend of the Nation) అని పిలుచుకున్నారు.
Q3: చిత్తరంజన్ దాస్ మరియు మోతీలాల్ నెహ్రూ కలిసి స్థాపించిన రాజకీయ పార్టీ ఏది?
వీరిద్దరూ కలిసి 1923 జనవరి 1వ తేదీన కాంగ్రెస్ లోపలే చట్టసభల ద్వారా పోరాడటానికి 'స్వరాజ్ పార్టీ' (Swaraj Party) ని స్థాపించారు.
Q4: లాయర్గా చిత్తరంజన్ దాస్ సాధించిన బిగ్గెస్ట్ చారిత్రాత్మక కేసు ఏది?
1908 లో జరిగిన ప్రసిద్ధ 'అలీపూర్ బాంబు కేసు' లో విప్లవ యోగి శ్రీ అరవింద ఘోష్ తరఫున వాదించి, ఆయనను బ్రిటీష్ ఉరిశిక్ష నుండి నిర్దోషిగా విముక్తి చేయడం లాయర్గా ఆయన సాధించిన అత్యున్నత మైలురాయి.
Q5: నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్తో చిత్తరంజన్ దాస్ గారికి ఉన్న బంధం ఏమిటి?
దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ గారు నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్కు రాజకీయ గురువు (Political Guru) మరియు మార్గదర్శకుడిగా వ్యవహరించారు. కలకత్తా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ సీఈఓగా బోస్ గారిని ఆయనే నియమించారు.
Q6: చిత్తరంజన్ దాస్ గారు తన సొంత ఇల్లును దేనికోసం విరాళంగా ఇచ్చారు?
ఆయన తన చరమాంకంలో తన నివాస భవనాన్ని దేశ ప్రజలకు, ముఖ్యంగా మహిళల ఉచిత వైద్యం మరియు విద్యాభివృద్ధి కొరకు విరాళంగా ఇచ్చారు. ప్రస్తుతం అక్కడ 'చిత్తరంజన్ సేవా సదన్' ఆసుపత్రి నడుస్తోంది.