డాక్టర్ సలీం అలీ వర్ధంతి 20 June | Dr. Salim Ali Vardhanthi
డాక్టర్ సలీం అలీ వర్ధంతి | Dr. Salim Ali Vardhanthi Telugu
భారత పక్షి శాస్త్ర పితామహుడు, సుప్రసిద్ధ ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ సలీం అలీ (Dr. Sálim Ali) వర్ధంతి ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 20న దేశవ్యాప్తంగా ఎంతో గౌరవపూర్వకంగా స్మరించుకుంటారు. భారతదేశంలో పక్షి శాస్త్ర (Ornithology) పరిశోధనలకు ఒక శాస్త్రీయ రూపం ఇచ్చి, వన్యప్రాణుల సంరక్షణ పట్ల మరియు పర్యావరణ సమతుల్యతపై దేశ ప్రజల్లో విపరీతమైన చైతన్యాన్ని రగిల్చిన మహోన్నత ప్రకృతి ప్రేమికుడు ఆయన.
భారతదేశానికి చెందిన వన్యప్రాణి సంరక్షణ మరియు పర్యావరణ చరిత్రను పరిశీలిస్తే డాక్టర్ సలీం అలీ పేరు అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. "బర్డ్మ్యాన్ ఆఫ్ ఇండియా" (Birdman of India) గా ప్రపంచవ్యాప్త కీర్తిని ఆర్జించిన సలీం అలీ, సుదీర్ఘకాలం పాటు అడవులు, కొండలు, మైదానాలలో కాలినడకన పర్యటిస్తూ భారతదేశంలోని వేలాది పక్షి జాతులను నిశితంగా అధ్యయనం చేశారు. వినూత్నమైన పరిశోధనల ద్వారా అంతకుముందు ఎవరికీ తెలియని ఎన్నో అరుదైన పక్షుల జీవన విధానాన్ని బాహ్య ప్రపంచానికి చాటిచెప్పారు. జూన్ 20న జరిగే ఆయన వర్ధంతి సందర్భంగా డాక్టర్ సలీం అలీ బాల్యం, పక్షి శాస్త్రం వైపు మళ్లిన ప్రస్థానం, బాంబే నేచురల్ హిస్టరీ సొసైటీతో అనుబంధం, ప్రతిష్టాత్మక విజయాలు మరియు సమాజానికి ఆయన అందించిన అమూల్యమైన పర్యావరణ విద్యా విలువల సందేశాన్ని ఈ సుదీర్ఘ వ్యాసంలో సమగ్రంగా తెలుసుకుందాం.
డాక్టర్ సలీం అలీ బాల్యం మరియు పక్షులపై ఆసక్తి పునాది (Early Life and Background)
సలీం మొయిజుద్దీన్ అబ్దుల్ అలీ నవంబర్ 12, 1896న ముంబై నగరంలో ఒక సంపన్న సులైమానీ బోహ్రా కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన చాలా చిన్న వయసులోనే తల్లిదండ్రులను కోల్పోవడంతో తన మేనమామ అయిన అమీరుద్దీన్ త్యాబ్జీ పర్యవేక్షణలో పెరిగారు. అమీరుద్దీన్ ఒక గొప్ప వేటగాడు మరియు ప్రకృతి ప్రేమికుడు కావడంతో చిన్నతనం నుంచే సలీం అలీకి ప్రకృతిని, వన్యప్రాణులను గమనించే అద్భుతమైన అవకాశం లభించింది.
సలీం అలీ పక్షి శాస్త్రం వైపు మళ్లడానికి ఆయన బాల్యంలో జరిగిన ఒక చిన్న సంఘటన కారణమైంది. పది సంవత్సరాల వయసులో ఆయన తన బొమ్మ తుపాకీతో (Air Gun) ఒక చిన్న పిట్టను కాల్చారు. కింద పడిన ఆ పిట్ట మెడ భాగంలో వింతగా పసుపు రంగు మచ్చ ఉండటాన్ని గమనించి ఆశ్చర్యపోయారు. ఆ పక్షి ఏ జాతికి చెందినదో తెలుసుకోవడానికి తన మేనమామ సహాయంతో 'బాంబే నేచురల్ హిస్టరీ సొసైటీ' (Bombay Natural History Society - BNHS) కార్యాలయానికి వెళ్లారు. అక్కడ ఉన్న పక్షి శాస్త్ర నిపుణుడు డబ్ల్యూ.ఎస్. మిల్లార్డ్ ఆ పక్షిని "ఎల్లో-థ్రోటెడ్ స్పారో" (Yellow-throated Sparrow) గా గుర్తించి, సలీం అలీకి అక్కడ భద్రపరిచిన వందలాది పక్షుల నమూనాలను చూపించారు. ఈ సంఘటన సలీం అలీ మనస్సులో గాఢమైన ముద్ర వేసింది. పక్షుల ప్రపంచాన్ని అన్వేషించడమే తన జీవిత ఆశయంగా మార్చుకోవడానికి ఇది ఒక బలమైన పునాది వేసింది.
ఉన్నత విద్యాభ్యాసం మరియు జర్మనీలో శిక్షణ (Education and Professional Training)
సలీం అలీ ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం ముంబైలోని సెయింట్ జేవియర్స్ కాలేజీలో సాగింది. అయితే, ఆయనకు సాంప్రదాయ పాఠశాల చదువుల కంటే ప్రకృతిలో గడపడమే ఎక్కువ ఇష్టంగా ఉండేది. కొన్నాళ్ల పాటు ఆయన వ్యాపార రంగంలో అడుగుపెట్టి తన సోదరుడికి సహాయం చేయడానికి బర్మా (ప్రస్తుత మయన్మార్) వెళ్లారు. అక్కడ కూడా వ్యాపారం కంటే బర్మా అడవుల్లో తిరుగుతూ పక్షులను, జంతువులను పరిశీలించడానికే ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. వ్యాపారంలో ఆశించిన విజయం సాధించకపోవడంతో మళ్లీ ముంబై తిరిగి వచ్చి ప్రాణులపై శాస్త్రీయ అధ్యయనం ప్రారంభించారు.
పక్షి శాస్త్రంలో (Ornithology) ఆధునిక పద్ధతులను నేర్చుకోవడం కోసం ఆయన జర్మనీ దేశానికి వెళ్లారు. బెర్లిన్ విశ్వవిద్యాలయంలోని జూలాజికల్ మ్యూజియంలో ప్రఖ్యాత పక్షి శాస్త్రవేత్త ప్రొఫెసర్ ఇర్విన్ స్ట్రెస్మన్ (Erwin Stresemann) పర్యవేక్షణలో కఠినమైన శిక్షణ తీసుకున్నారు. జర్మనీలో నేర్చుకున్న పక్షి గణన విధానాలు, పక్షుల వలసలను (Bird Migration) గుర్తించే పద్ధతులు మరియు శాస్త్రీయ నివేదికల తయారీ నైపుణ్యాలు భారతదేశంలో పక్షి పరిశోధనలను సరికొత్త రీతిలో నడిపించడానికి ఆయనకు ఎంతగానో ఉపయోగపడ్డాయి.
భారతదేశంలో పక్షి సర్వేలు మరియు చారిత్రాత్మక విజయాలు (Bird Surveys Across India)
జర్మనీ నుండి భారతదేశం తిరిగి వచ్చిన సలీం అలీకి ఇక్కడ పరిశోధనలు చేయడానికి తగిన ఆర్థిక వనరులు లభించలేదు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఆయనకు ఎలాంటి శాశ్వత ఉద్యోగాన్ని కల్పించలేదు. అటువంటి క్లిష్ట సమయంలో బాంబే నేచురల్ హిస్టరీ సొసైటీ (BNHS) ఆయనకు అండగా నిలిచింది. ఎటువంటి జీతాన్ని ఆశించకుండా కేవలం ల్యాబ్ సౌకర్యాలు, ప్రయాణ ఖర్చులను మాత్రమే తీసుకుంటూ దేశవ్యాప్తంగా పక్షి సర్వేలను (Bird Surveys) చేపట్టడానికి ఆయన అంగీకరించారు.
ఆయన దేశంలోని వివిధ సంస్థానాలైన హైదరాబాద్, కొచ్చిన్, తిరువాన్కూర్, గ్వాలియర్, ఇండోర్ మరియు మైసూర్ వంటి ప్రాంతాలలో దశాబ్దాల పాటు విస్తృత పర్యటనలు చేశారు. మండుతున్న ఎండలను, కొండల కష్టాలను ఓర్చుకుంటూ ప్రతి పక్షి గూడును, వాటి ఆహారపు అలవాట్లను, కూతలను (Bird Calls) రికార్డ్ చేశారు. భారతదేశంలో పద్ధతిగా, శాస్త్రీయ కోణంలో జరిగిన మొదటి పక్షి సర్వేలు ఇవే కావడం విశేషం. ఈ పరిశోధనల ఫలితంగానే బ్రిటీష్ కాలం నాటి పాత రికార్డుల స్థానంలో భారతీయ వాతావరణానికి సరిపోయే సరికొత్త పక్షి విజ్ఞాన శాస్త్రం అందుబాటులోకి వచ్చింది.
సుప్రసిద్ధ గ్రంథాల రచన - పక్షి శాస్త్రానికి అమూల్యమైన కానుక (Famous Books)
డాక్టర్ సలీం అలీ తన పరిశోధనలను కేవలం సైన్స్ ల్యాబ్లకే పరిమితం చేయకుండా, సామాన్య ప్రజలకు కూడా పక్షులపై ఆసక్తి కలిగేలా ఎన్నో అద్భుతమైన పుస్తకాలను రచించారు. ఆయన వ్రాసిన పుస్తకాలు నేటికీ వన్యప్రాణి ప్రేమికులకు బైబిల్ లా పనిచేస్తున్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి ఇక్కడ చూద్దాం:
- ది బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ బర్డ్స్ (The Book of Indian Birds - 1941): భారతదేశంలోని పక్షుల గురించి రాయబడిన అత్యంత ప్రసిద్ధ పుస్తకం ఇది. పక్షుల రంగుల చిత్రాలు, వాటిని గుర్తించే సులభమైన పద్ధతులతో కూడిన ఈ గ్రంథం దేశవ్యాప్తంగా పక్షుల వీక్షణ (Birdwatching) సంస్కృతిని ఒక గొప్ప అలవాటుగా మార్చింది.
- హ్యాండ్బుక్ ఆఫ్ ది బర్డ్స్ ఆఫ్ ఇండియా అండ్ పాకిస్తాన్ (Handbook of the Birds of India and Pakistan): ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త ఎస్. దిల్లాన్ రిప్లీతో కలిసి పది సంపుటాలుగా (10 Volumes) వ్రాసిన ఈ బృహత్తర గ్రంథం భారత ఉపఖండంలోని పక్షి జాతులపై ఉన్న అత్యున్నత ప్రామాణిక పత్రంగా అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది.
- ది ఫాల్ ఆఫ్ ఎ స్పారో (The Fall of a Sparrow): ఇది డాక్టర్ సలీం అలీ గారి ఆత్మకథ (Autobiography). ఒక చిన్న పిట్ట మరణం తన జీవితాన్ని ఎలా మార్చిందో, ప్రకృతి పరిశోధనలలో ఆయన అనుభవించిన మధురమైన, కష్టమైన క్షణాలను ఇందులో ఎంతో ఆకర్షణీయంగా వ్రాశారు.
పర్యావరణ సంరక్షణ పోరాటాలు మరియు జాతీయ పార్కుల ఏర్పాటు (Environmental Conservation)
సలీం అలీ కేవలం పక్షులను చూసి ఆనందించే శాస్త్రవేత్త మాత్రమే కాదు, వాటి నివాస ప్రాంతాలైన అడవులను, జీవవైవిధ్యాన్ని రక్షించడానికి ప్రభుత్వాలతో నిరంతరం పోరాడిన యోధుడు. భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ జాతీయ ఉద్యానవనాల ఏర్పాటు వెనుక ఆయన చొరవ ఎంతో ఉంది:
సైలెంట్ వ్యాలీ రక్షణ (Silent Valley Movement): కేరళలోని అత్యంత పురాతన సతతహరిత అరణ్య ప్రాంతమైన 'సైలెంట్ వ్యాలీ' లో జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు నిర్మించడానికి ప్రభుత్వం సిద్ధమైనప్పుడు, సలీం అలీ ఆ నిర్ణయాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. అక్కడ ఉన్న అరుదైన సింహతోక కోతులు, పక్షి జాతులు అంతరించిపోతాయని నాటి ప్రధాని ఇందిరా గాంధీకి లేఖ వ్రాసి ప్రాజెక్టును ఆపించారు. నేడు సైలెంట్ వ్యాలీ జాతీయ పార్క్ గా వర్ధిల్లుతోందంటే దానికి సలీం అలీ గారే కారణం.
కేరళదేవ్ జాతీయ పార్క్ ఏర్పాటు (Keoladeo National Park): రాజస్థాన్ లోని భరత్పూర్ పక్షి అభయారణ్యాన్ని (Bharatpur Bird Sanctuary) ఒక జాతీయ పార్కుగా మార్చడంలో, అక్కడ పశువుల మేతను నియంత్రించి అంతర్జాతీయ వలస పక్షులైన సైబీరియన్ కొంగలకు (Siberian Cranes) రక్షణ కల్పించడంలో ఆయన పోషించిన పాత్ర చారిత్రాత్మకమైనది.
డాక్టర్ సలీం అలీ అందుకున్న అవార్డులు మరియు సత్కారాలు (Awards and Honors)
ప్రకృతి సంరక్షణ మరియు వన్యప్రాణి రక్షణ రంగాలలో డాక్టర్ సలీం అలీ చేసిన అసమాన సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం మరియు అంతర్జాతీయ పర్యావరణ సంస్థలు ఆయనను అత్యున్నత పురస్కారాలతో గౌరవించాయి:
- పద్మభూషణ్ అవార్డు (1958): పక్షి శాస్త్ర పరిశోధనల ద్వారా దేశ ప్రతిష్టను అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకువెళ్లినందుకు గాను భారత ప్రభుత్వం ఈ అత్యున్నత పౌర పురస్కారాన్ని అందించింది.
- పద్మవిభూషణ్ అవార్డు (1976): పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు జాతీయ పార్కుల ఏర్పాటులో ఆయన చేసిన నిరంతర కృషికి గుర్తింపుగా రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారంతో సత్కరించబడ్డారు.
- జె. పాల్ గెట్టి అంతర్జాతీయ అవార్డు (J. Paul Getty Conservation Prize): వన్యప్రాణుల సంరక్షణ రంగంలో ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన ఈ అంతర్జాతీయ అవార్డును అందుకున్న మొట్టమొదటి భారతీయుడు సలీం అలీ.
- బంగారు పతకం (British Ornithologists' Union): బ్రిటీష్ పక్షి శాస్త్రవేత్తల సంఘం నుండి ప్రతిష్టాత్మక బంగారు పతకాన్ని అందుకున్న మొదటి నాన్-బ్రిటీష్ పౌరుడిగా రికార్డు సృష్టించారు.
ఇవే కాకుండా భారత ప్రభుత్వం ఆయన గౌరవార్థం జమ్మూ కాశ్మీర్ లోని ఒక జాతీయ పార్కుకు మరియు కోయంబత్తూరు లోని పక్షి శాస్త్ర పరిశోధనా కేంద్రానికి 'సలీం అలీ సెంటర్ ఫర్ ఆర్నిథాలజీ అండ్ నేచురల్ హిస్టరీ' (SACON) అని నామకరణం చేసింది.
జూన్ 20 - ఒక ప్రకృతి శకం ముగింపు మరియు అమరత్వం (Martyrdom on June 20)
తన జీవితంలో చివరి శ్వాస వరకు పక్షుల రక్షణ కోసమే ఆలోచించిన డాక్టర్ సలీం అలీ జూన్ 20, 1987న తన 90వ ఏట ముంబై నగరంలో కన్నుమూశారు. ప్రొస్టేట్ క్యాన్సర్ వ్యాధితో బాధపడుతున్నప్పటికీ, ఆయన మనస్సు ఎల్లప్పుడూ అడవులపై, పక్షుల కూతలపైనే ఉండేది. ఆయన మరణంతో భారతదేశం ఒక గొప్ప పర్యావరణ రక్షకుడిని, ప్రకృతి పుత్రుడిని కోల్పోయింది.
ఆయన భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినా, ఆయన స్థాపించిన పరిశోధనా పద్ధతులు, వ్రాసిన పుస్తకాలు మరియు రక్షించిన అడవులు నేటికీ పచ్చదనంతో సాక్ష్యమిస్తున్నాయి. జూన్ 20న జరిగే ఆయన వర్ధంతి మనకు ప్రకృతి పట్ల ఉన్న బాధ్యతను గుర్తు చేస్తుంది. వన్యప్రాణులను కాపాడుకోవడం అంటే మానవాళి మనుగడను కాపాడుకోవడమే అని చాటిచెప్పిన ఆయన సిద్ధాంతాలు ఎప్పటికీ చిరస్మరణీయం. ప్రతి ఏటా ఈ రోజున దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రాలు, విద్యా సంస్థలు సలీం అలీ చిత్రపటానికి నివాళులు అర్పిస్తూ బర్డ్ వాచింగ్ క్యాంపులను నిర్వహిస్తాయి.
యువతకు మరియు విద్యార్థులకు అందించాల్సిన విద్యా విలువ (Educational Impact)
డాక్టర్ సలీం అలీ జీవిత చరిత్రకు పాఠశాల మరియు కళాశాల విద్యా ప్రణాళికలో (Educational Curriculum) అత్యున్నత ప్రాధాన్యత ఉంది. నేటి తరం విద్యార్థులు కేవలం కాంక్రీట్ నిర్మాణాల మధ్య, గ్యాడ్జెట్ల ప్రపంచంలో ప్రకృతికి దూరమవుతున్నారు. ఈ తరుణంలో సలీం అలీ చరిత్ర పిల్లలలో పర్యావరణ స్పృహను (Ecological Awareness) పెంపొందించడానికి ఎంతో తోడ్పడుతుంది.
పాఠశాలల్లో విద్యార్థులను అడవులకు, చెరువుల దగ్గరకు తీసుకువెళ్లి పక్షులను గమనించేలా 'ప్రకృతి నడకలు' (Nature Walks) ఏర్పాటు చేయాలి. పక్షులు కేవలం అందమైన జీవులు మాత్రమే కాదు, అవి విత్తనాల వ్యాప్తికి, కీటకాల నియంత్రణకు తోడ్పడే పర్యావరణ మిత్రులని పిల్లలకు బోధించాలి. చిన్న వయసు నుంచే ప్రకృతిని ప్రేమించడం నేర్చుకునే పిల్లలు భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వార్మింగ్, కాలుష్యం లేని అద్భుతమైన పచ్చని భూమిని నిర్మించగలరు. ఈ విద్యా విలువ సమాజ మార్పుకు ఎంతో అవసరం.
ముగింపు (Conclusion)
డాక్టర్ సలీం అలీ భారతదేశం గర్వించదగ్గ మహోన్నత శాస్త్రవేత్త. ఒక చిన్న పిట్ట మరణం చూసి చలించిపోయి, తన జీవితాన్నే పక్షుల సంరక్షణకు అంకితం చేసిన ఆయన ప్రయాణం మానవీయ విలువలకు నిదర్శనం. ప్రకృతిని రక్షించడం అంటే భగవంతుడిని పూజించడంతో సమానమని ఆయన నిరూపించారు. డాక్టర్ సలీం అలీ వర్ధంతి సందర్భంగా, పర్యావరణాన్ని కలుషితం చేయకుండా కాపాడుకుంటామని, వన్యప్రాణుల మనుగడకు హాని కలిగించబోమని మనమందరం ప్రతిజ్ఞ చేద్దాం. ప్రకృతిని కాపాడితేనే పృథ్విపై మానవ మనుగడ సాధ్యమవుతుంది.
ప్రకృతిని ప్రేమిద్దాం - పక్షులను సంరక్షిద్దాం!
Q1: డాక్టర్ సలీం అలీ వర్ధంతిని ఎప్పుడు స్మరిస్తారు?
ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 20న భారత పక్షి శాస్త్ర పితామహుడు డాక్టర్ సలీం అలీ వర్ధంతిని దేశవ్యాప్తంగా జరుపుకుంటారు. ఆయన జూన్ 20, 1987న కన్నుమూశారు.
Q2: డాక్టర్ సలీం అలీకి ఉన్న ప్రసిద్ధ బిరుదు ఏమిటి?
ఆయనను ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత గౌరవంగా "బర్డ్మ్యాన్ ఆఫ్ ఇండియా" (Birdman of India) అని పిలుస్తారు.
Q3: సలీం అలీ రాసిన అత్యంత ప్రసిద్ధ పుస్తకం ఏది?
ఆయన 1941 లో రచించిన 'ది బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ బర్డ్స్' (The Book of Indian Birds) భారతదేశంలో పక్షుల వీక్షణ సంస్కృతిని పెంచిన అత్యంత ప్రసిద్ధ గ్రంథం.
Q4: సలీం అలీ ఆత్మకథ పేరు ఏమిటి?
ఆయన వ్రాసిన స్ఫూర్తిదాయక ఆత్మకథ పేరు 'ది ఫాల్ ఆఫ్ ఎ స్పారో' (The Fall of a Sparrow).
Q5: కేరళలోని ఏ జాతీయ పార్క్ ఏర్పాటు వెనుక సలీం అలీ కృషి ఉంది?
కేరళలోని ప్రసిద్ధ సతతహరిత అరణ్య ప్రాంతమైన 'సైలెంట్ వ్యాలీ జాతీయ పార్క్' (Silent Valley National Park) ను జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు కాలుష్యం నుండి కాపాడి ఏర్పాటు చేయడంలో సలీం అలీ కృషి అనన్యమైనది.
Q6: భారత ప్రభుత్వం ఆయనను ఏయే పౌర పురస్కారాలతో సత్కరించింది?
భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు 1958 లో పద్మభూషణ్ అవార్డును మరియు 1976 లో పద్మవిభూషణ్ అవార్డును అందించి అత్యున్నత రీతిలో గౌరవించింది.