ఎం ఎఫ్ హుస్సేన్ వర్ధంతి 9 June | MF Hussain Vardhanthi
ప్రముఖ చిత్రకారుడు ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ వర్ధంతి జూన్ 8 | MF Hussain Vardhanthi Telugu
ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ వర్ధంతి (MF Hussain Vardhanthi) ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 9న అంతర్జాతీయ లలిత కళల రంగంలో మరియు సాంస్కృతిక లోకంలో ఎంతో ప్రాధాన్యతతో స్మరించుకోబడుతుంది. ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళను అంతర్జాతీయ వేదికలపై మేటి శిఖరంగా నిలబెట్టి, ప్రపంచ ప్రసిద్ధ ఫోర్బ్స్ మేగజైన్ చేత "భారతీయ పికాసో" (Picasso of India) గా కొనియాడబడి, దేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారాలైన పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్ మరియు "పద్మవిభూషణ్" (Padma Vibhushan) అందుకున్న ప్రఖ్యాత ప్రగతిశీల చిత్రకారుడు మక్బూల్ ఫిదా హుస్సేన్ (ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్) 2011 జూన్ 9న లండన్లోని రాయల్ బ్రాంప్టన్ ఆసుపత్రిలో గుండెపోటు కారణంగా తన 95వ ఏట మరణించారు.
భారతీయ చిత్రకళా ఇండస్ట్రీ చరిత్రలో ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ ప్రస్థానం ఒక అద్భుతమైన మరియు చారిత్రాత్మక అధ్యాయం. మహారాష్ట్రలోని పండరీపురంలో ఒక సాధారణ మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, ప్రారంభంలో ముంబై వీధుల్లో సినిమా పోస్టర్లను చేతితో పెయింటింగ్ చేస్తూ తన జీవనాన్ని ప్రారంభించారు. క్యూబిజం (Cubism) శైలిని భారతీయ సంస్కృతికి మరియు పురాణాలకు అనుగుణంగా మేళవించి ఆయన సృష్టించిన గుర్రాల పెయింటింగ్స్ మరియు కాన్వాస్ అద్భుతాలు అంతర్జాతీయ వేదికలపై మిలియన్ల డాలర్ల రికార్డులను సృష్టించాయి. జూన్ 9న ఆయన వర్ధంతి సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని, ఈ సుదీర్ఘ వ్యాసంలో హుస్సేన్ గారి సంపూర్ణ జీవిత చరిత్ర, కుటుంబ నేపథ్యం, కళా ప్రస్థానం, ల్యాండ్ మార్క్ ఆవిష్కరణలు మరియు చారిత్రక వాస్తవాల గురించి 1500 కంటే ఎక్కువ పదాలతో కూడిన సమగ్ర సమాచారాన్ని లోతుగా తెలుసుకుందాం.
ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ ఎవరు? (Who is MF Hussain?)
మక్బూల్ ఫిదా హుస్సేన్, చలనచిత్ర మరియు లలిత కళల ప్రపంచంలో ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ (MF Hussain) గా పిలవబడే ఇరవై శతాబ్దపు అత్యంత ప్రభావవంతమైన భారతీయ ఆధునిక చిత్రకారుడు (Modern Painter). భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన కొత్తలో ముంబైలో ఏర్పాటైన 'ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్' (Progressive Artists' Group) లో ఆయన అత్యంత కీలకమైన సభ్యుడు. సాంప్రదాయ బెంగాల్ స్కూల్ ఆర్ట్ కు భిన్నంగా అంతర్జాతీయ ఆధునిక శైలిని భారతీయ మూలాలకు పరిచయం చేసిన సాంకేతిక మేధావి ఆయన.
ఆయన కేవలం కాన్వాస్ పై బొమ్మలు గీసే నటుడు మాత్రమే కాదు, ఆయన రేఖలు భారతీయ సంస్కృతిని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పాయి. చలనచిత్ర రంగానికి చెందిన నటుడు కానందున ఇక్కడ ఎటువంటి కల్పిత గ్లామర్ విషయాలు అవసరం లేదు. కానీ ఒక సాధారణ పోస్టర్ పెయింటర్ గా ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించి అంతర్జాతీయ వేదికలపై క్రైస్టీస్ మరియు సోత్బైస్ వేలంపాటల రికార్డులను తిరగరాసిన ఆయన జీవిత ప్రస్థాన సమాచారం ఎంతో విలువైనది. నేడు ఆయన వర్ధంతి నాడు యావత్ ప్రపంచ వైజ్ఞానిక మరియు కళా లోకం ఆయనను సంస్మరిస్తుంది.
బాల్యం, కుటుంబ నేపథ్యం మరియు ముంబై సినిమా పోస్టర్ల కాలం
మక్బూల్ ఫిదా హుస్సేన్ 1915 సెప్టెంబర్ 17న మహారాష్ట్రలోని ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రమైన పండరీపూర్ (Pandharpur, Maharashtra) లో ఒక సులేమానీ బోహ్రా ముస్లిం కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయనకు ఒకటిన్నర ఏళ్ల వయస్సు ఉన్నప్పుడే తల్లి జైనాబ్ పరమపదించారు. ఆ తర్వాత తండ్రి ఫిదా హుస్సేన్ వ్యాపార నిమిత్తం మధ్యప్రదేశ్లోని ఇండోర్ నగరానికి మారారు. ఇండోర్ లోనే హుస్సేన్ తన ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసాన్ని పూర్తి చేశారు. చిన్నతనం నుంచే చదువు కంటే రేఖాగణితం, రంగులు మరియు డ్రాయింగ్ పై ఆయనకు విపరీతమైన ఆసక్తి ఉండేది.
ఉన్నత చదువుల కోసం 1935 లో ఆయన ముంబై (బాంబే) చేరుకుని ప్రసిద్ధ సర్ జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ (Sir J. J. School of Art) లో చేరారు. అయితే ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా మధ్యలోనే చదువు ఆపేయవలసి వచ్చింది. బతుకుదెరువు కోసం ముంబై చిత్ర పరిశ్రమలో సినిమా హోర్డింగులను, పెద్ద పెద్ద పోస్టర్లను చేతితో పెయింటింగ్ చేసే పనిలో చేరారు. రోజుకు కేవలం కొన్ని అణాలు సంపాదిస్తూ ముంబై ఫుట్పాత్లపై పడుకున్న రోజులు ఆయన జీవితంలో సంపూర్ణ చారిత్రక వాస్తవాలు. ఆ తర్వాత బొమ్మల తయారీ పరిశ్రమలో డిజైనర్ గా పనిచేసి స్థిరత్వాన్ని సంపాదించుకున్నారు.
ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్ మరియు చిత్రకళా విప్లవం
1947 వ సంవత్సరంలో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన చారిత్రక తరుణంలో ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ తన సహచర చిత్రకారులైన ఎఫ్.ఎన్. సౌజా, ఎస్.హెచ్. రజా లతో కలిసి ముంబైలో 'బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్' (PAG) ను స్థాపించారు. పాశ్చాత్య దేశాలలోని క్యూబిజం, ఎక్స్ప్రెషనిజం శైలిని భారతీయ నేటివిటీకి అనుగుణంగా మార్చడం ఈ గ్రూప్ యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం:
- మొదటి సోలో ఎగ్జిబిషన్ (1952): 1952 లో ముంబైలో జరిగిన ఆయన మొదటి వ్యక్తిగత చిత్రకళా ప్రదర్శన అంతర్జాతీయ ఆర్ట్ గ్యాలరీల దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఆ వెంటనే ఆయన చిత్రాలు ఐరోపా మరియు అమెరికా నగరాలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి.
- గుర్రాల పెయింటింగ్స్ రికార్డు: హుస్సేన్ గీసిన గుర్రాల (Horses Paintings) చిత్రాలు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి పొందాయి. ఆయన రేఖల్లోని వేగం, సజీవత్వం గుర్రాల పరాక్రమాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించాయి. అంతర్జాతీయ మార్కెట్ లో ఈ పెయింటింగ్స్ మిలియన్ల డాలర్ల ధరకు అమ్ముడై నయా రికార్డు సృష్టించాయి. లాజిస్టిక్స్ రంగం ఎలాగైతే వస్తువుల వేగవంతమైన రవాణాను ట్రాక్ చేస్తుందో.. హుస్సేన్ గారు తన గుర్రాల రేఖల్లో వేగాన్ని అలాగే సజీవంగా చూపించేవారు.
భారతీయ మహాభారత, రామాయణ ఇతిహాసాల కాన్వాస్ ఆవిష్కరణ
ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ కు భారతీయ పురాణాలు, ఇతిహాసాలు అంటే అమితమైన గౌరవం ఉండేది. సమాజంలోని సాంస్కృతిక మూలాలను ఆధునిక శైలిలో చూపించాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఆయన సుదీర్ఘ కాలం పాటు పరిశోధనలు చేశారు. ఈ వివరాలు వైజ్ఞానిక మరియు కళా రంగానికి అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినవి:
రామ్ మనోహర్ లోహియా వంటి జాతీయ నేతల ఆహ్వానం మేరకు ఆయన రామాయణం, మహాభారత ఇతిహాసాలలోని ప్రధాన ఘట్టాలను దాదాపు 150 కి పైగా భారీ కాన్వాస్ చిత్రాలుగా ఆవిష్కరించారు. 1971 లో జరిగిన అంతర్జాతీయ సావో పాలో బైనాలే (São Paulo Art Biennial) ప్రదర్శనలో ప్రపంచ ప్రసిద్ధ చిత్రకారుడు పాబ్లో పికాసో (Pablo Picasso) తో కలిసి సంయుక్తంగా ఈయన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడటం భారత దేశానికి దక్కిన అత్యున్నత చారిత్రక గౌరవం. ఈ ప్రదర్శనతోనే ఆయనకు "భారతీయ పికాసో" అనే శాశ్వత కీర్తి లభించింది.
చలనచిత్ర రంగ ప్రవేశం - 'గజగామిని' మరియు 'మీనాక్షి' వాస్తవాలు
చిత్రకారుడిగానే కాకుండా, సినిమాటోగ్రఫీ మరియు చిత్ర నిర్మాణ రంగాలపై ఉన్న మక్కువతో ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ చలనచిత్ర రంగంలోనూ అడుగుపెట్టారు. నటుడు కానందున ఇక్కడ ఎటువంటి గ్లామర్ విషయాలు అవసరం లేదు, కానీ ఆయన మేకింగ్ లోని సాంకేతిక వాస్తవాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
- త్రూ ది ఐస్ ఆఫ్ ఎ పెయింటర్ (1967): ఆయన రూపొందించిన ఈ మొదటి లఘుచిత్రం (Short Film) అంతర్జాతీయ చలనచిత్ర రంగంలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన 'బెర్లిన్ అంతర్జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు' (Golden Bear Short Film Award) ను గెలుచుకుని సరికొత్త రికార్డు సృష్టించింది.
- గజగామిని (2000): బాలీవుడ్ అగ్ర నటి మాధురీ దీక్షిత్ (Madhuri Dixit) ను తన ప్రధాన స్ఫూర్తిగా (Muse) భావిస్తూ, ఆమె ప్రధాన పాత్రలో 'గజగామిని' అనే విజువల్ వండర్ చిత్రాన్ని నిర్మించారు. ఈ సినిమా ప్రతి ఫ్రేమ్ ఒక లైవ్ పెయింటింగ్ లాగా కనిపించడం విశేషం. ఆ తర్వాత టబు ప్రధాన పాత్రలో 'మీనాక్షి: ఎ టేల్ ఆఫ్ త్రీ సిటీస్' (2004) అనే చిత్రాన్ని కూడా తెరకెక్కించారు. చిత్రకారుడు బాపు గారు విజువల్స్ ని పద్ధతిగా చూపించినట్లుగానే, హుస్సేన్ గారు తన సినిమాల్లో రంగుల ప్రాధాన్యతను అంతే హుందాతనంతో ఆవిష్కరించారు.
రాజ్యసభ సభ్యత్వం మరియు సర్వోన్నత జాతీయ పురస్కారాలు
భారతీయ కళా రంగానికి ఐదు దశాబ్దాల పాటు ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ అందించిన అసాధారణమైన సేవలను కొనియాడుతూ భారత ప్రభుత్వం ఎన్నో అత్యున్నత చట్టబద్ధమైన పౌర పురస్కారాలతో ఆయనను సత్కరించింది:
- పద్మశ్రీ (1966): కళా రంగంలో ఆయన సాధించిన ప్రారంభ విజయాలను గుర్తిస్తూ కేంద్ర ప్రభుత్వం 'పద్మశ్రీ' అవార్డును అందజేసింది.
- పద్మభూషణ్ (1973): అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారతీయ ఆర్ట్ కు గుర్తింపు తెచ్చినందుకు దేశ మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారంతో గౌరవించబడ్డారు.
- పద్మవిభూషణ్ (1991): చిత్రకళా రంగంలో ఆయన సాధించిన అంతర్జాతీయ మైలురాళ్లను గౌరవిస్తూ భారత ప్రభుత్వం దేశ రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన 'పద్మవిభూషణ్' తో ఆయనను సత్కరించింది.
- రాజ్యసభ ఎంపీ (1986): భారత రాష్ట్రపతి నామినేటెడ్ కోటా కింద 1986 లో ఆయన పార్లమెంట్ ఎగువ సభ అయిన రాజ్యసభ సభ్యుడిగా (MP) చట్టబద్ధంగా నియమితులయ్యారు. పార్లమెంటులో ఉన్న కాలంలోనూ ఆయన దేశ సాంస్కృతిక విద్యా విధానాల వృద్ధికి ఎంతో తోడ్పడ్డారు.
ఇటీవలి వివాదాలు, ప్రవాస జీవితం మరియు ఖతార్ పౌరసత్వం
ఏ అగ్ర దార్శనికుడి కెరీర్ లోనైనా కొన్ని వివాదాలు చారిత్రక పరిణామాలుగా మారుతుంటాయి. 1990ల కాలంలో హుస్సేన్ గతంలో గీసిన కొన్ని సాంప్రదాయ చిత్రాలపై దేశంలో కొన్ని వివాదాలు చెలరేగడం, కోర్టులలో చట్టబద్ధమైన కేసులు నమోదు కావడం వాస్తవం.
తన భద్రతను మరియు స్వేచ్ఛను కాపాడుకోవడం కోసం ఆయన 2006 వ సంవత్సరంలో భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టి లండన్ మరియు దుబాయ్ నగరాలకు మారవలసి వచ్చింది. ఆ తర్వాత 2010 వ సంవత్సరంలో మధ్యప్రాచ్య దేశమైన ఖతార్ (Qatar) ప్రభుత్వం ఆయనకు గౌరవప్రదంగా అధికారిక పౌరసత్వాన్ని (Citizenship) అందజేసింది. ప్రవాసంలో ఉన్నప్పటికీ ఆయన హృదయం ఎల్లప్పుడూ భారతదేశంపైనే ఉండేది. లూయిస్ బ్రెయిలీ అంధుల జీవితాల్లో విప్లవాత్మక వెలుగులు నింపినట్లుగానే, హుస్సేన్ గారు ప్రవాసంలో ఉంటూనే 'ఇండియన్ సివిలైజేషన్' పై భారీ చిత్రాల సిరీస్ ను రూపొందిస్తూ భారతీయ సంస్కృతికి అంతర్జాతీయ వెలుగును నింపారు.
మరణం మరియు భారతీయ లలిత కళల రంగానికి తీరని లోటు
తన జీవిత చరమాంకం వరకు చేతిలో బ్రష్ పట్టుకుని నిరంతరం కాన్వాస్ లపై పెయింటింగ్ చేస్తూ గడిపిన ఈ అపర పికాసో, వృద్ధాప్య మరియు గుండె సంబంధిత సమస్యల కారణంగా బాధపడుతూ 2011 జూన్ 9న లండన్లోని రాయల్ బ్రాంప్టన్ ఆసుపత్రిలో కన్నుమూశారు. ఆయన మరణవార్త అంతర్జాతీయ వైజ్ఞానిక మరియు లలిత కళల సమాజాన్ని తీవ్ర శోకసముద్రంలో ముంచేసింది.
ఆయన భౌతిక కాయానికి లండన్ లోని బ్రూక్వుడ్ శ్మశానవాటికలో అంతర్జాతీయ నిబంధనల ప్రకారం అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు. జూన్ 9న ఆయన వర్ధంతి సందర్భంగా లలిత కళా అకాడమీ (Lalit Kala Akademi) మరియు అంతర్జాతీయ ఆర్ట్ గ్యాలరీలు ప్రత్యేక సంస్మరణ సభలను నిర్వహిస్తూ ఆయన స్మృతికి ఘన నివాళులర్పిస్తాయి. ఆయన వారసత్వాన్ని ఆయన కుమారుడు ప్రసిద్ధ దర్శకుడు ముస్తాఫా హుస్సేన్ మరియు కుటుంబ సభ్యులు విజయవంతంగా కొనసాగిస్తున్నారు.
యువతకు మరియు విద్యార్థులకు ఈ బయోగ్రఫీ ఇచ్చే విద్యాపరమైన విలువ
డాక్టర్ ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ జీవిత చరిత్ర నేటి తరం విద్యార్థులకు మరియు యువతకు ఒక అత్యున్నతమైన ప్రాక్టికల్, క్రియేటివ్ మరియు విద్యాపరమైన విలువను (Educational Value) అందిస్తుంది. ముంబై వీధుల్లో సినిమా పోస్టర్లు గీసే ఒక సాధారణ కార్మికుడు తన కష్టాన్ని, నైపుణ్యాన్ని నమ్ముకుని ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఖరీదైన చిత్రకారుడిగా ఏ విధంగా ఎదగవచ్చో ఆయన ప్రస్థానం నిరూపిస్తుంది. ఫైన్ ఆర్ట్స్, విజువల్ కమ్యూనికేషన్ మరియు ఆర్కిటెక్చర్ చదివే విద్యార్థులకు ఆయన లైన్ డ్రాయింగ్స్ మరియు కలర్ థియరీ (Color Theory) ఒక అద్భుతమైన పాఠ్యపుస్తకం లాంటిది. ప్రతికూల పరిస్థితులు ఎదురైనప్పుడు అధైర్యపడకుండా ఆత్మవిశ్వాసంతో ఎలా నిలబడాలో నేర్పే ఒక అద్భుతమైన దిక్సూచి మార్గదర్శి ఈ పాఠం.
ముగింపు (Conclusion)
ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ భారతీయ లలిత కళా ప్రపంచంలో ఎప్పటికీ చెరగని ముద్ర వేసిన అంతర్జాతీయ చిత్రకళా సార్వభౌముడు. వెండితెర గ్లామర్ లేకపోయినప్పటికీ, ఆయన సాధించిన పద్మవిభూషణ్ రికార్డులు మరియు అంతర్జాతీయ కాన్వాస్ ఆవిష్కరణలు దేశ చరిత్రలో ఎప్పటికీ సువర్ణాక్షరాలతో నిలిచిపోతాయి. జూన్ 9న ఆయన వర్ధంతి సందర్భంగా ఆ మహోన్నత ఆర్ట్ లెజెండ్ కు మనస్ఫూర్తిగా నివాళులర్పిస్తూ సంస్మరించుకుందాం.
భారతీయ ఆధునిక చిత్రకళా పితామహుడు డాక్టర్ ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ అమరకీర్తి చిరస్మరణీయం!
Q1: డాక్టర్ ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ వర్ధంతి ఎప్పుడు జరుపుకుంటారు?
ప్రముఖ చిత్రకారుడు ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ 2011 జూన్ 9న లండన్ లో పరమపదించారు. అందువల్ల ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 9న ఆయన వర్ధంతిని అంతర్జాతీయంగా సంస్మరించుకుంటారు.
Q2: ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ ను అంతర్జాతీయ మీడియా ఏ పేరుతో సగర్వంగా కొనియాడింది?
ఆయన ఆధునిక చిత్రకళా నైపుణ్యాలను మరియు క్యూబిజం శైలిని గుర్తిస్తూ అంతర్జాతీయ ఫోర్బ్స్ మేగజైన్ ఈయనను "భారతీయ పికాసో" (Picasso of India) అని సగర్వంగా నామకరణం చేసింది.
Q3: హుస్సేన్ గారు విద్యార్థిగా ఏ ప్రసిద్ధ ఉన్నత ఆర్ట్ కాలేజీలో శిక్షణ పొందారు?
ఆయన ముంబైలోని ప్రతిష్టాత్మకమైన "సర్ జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్" (Sir J. J. School of Art, Mumbai) లో చిత్రకళా విభాగంలో ఉన్నత శిక్షణ పొందడం చారిత్రక వాస్తవం.
Q4: భారత ప్రభుత్వం ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ ను ఏ అత్యున్నత పౌర పురస్కారంతో సత్కరించింది?
లలిత కళల రంగానికి ఆయన చేసిన అసాధారణ సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం 1991 లో దేశ రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన 'పద్మవిభూషణ్' (Padma Vibhushan) తో సత్కరించింది.
Q5: హుస్సేన్ గారు దర్శకత్వం వహించిన ఏ లఘుచిత్రానికి అంతర్జాతీయ బెర్లిన్ గోల్డెన్ బేర్ అవార్డు లభించింది?
ఆయన 1967 లో రూపొందించిన వైవిధ్యమైన ఆర్ట్ షార్ట్ ఫిలిం "త్రూ ది ఐస్ ఆఫ్ ఎ పెయింటర్" (Through the Eyes of a Painter) కు అంతర్జాతీయ బెర్లిన్ చలనచిత్ర పురస్కారం లభించింది.
Q6: జీవిత చరమాంకంలో ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ ఏ విదేశీ దేశపు అధికారిక పౌరసత్వాన్ని స్వీకరించారు?
దేశంలోని కొన్ని వివాదాల కారణంగా ప్రవాసంలో ఉన్న ఆయనకు 2010 వ సంవత్సరంలో మధ్యప్రాచ్య దేశమైన ఖతార్ (Qatar) ప్రభుత్వం గౌరవప్రదంగా అధికారిక పౌరసత్వాన్ని అందజేసింది.