స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా స్థాపన దినోత్సవం 1 July | SBI Foundation Day History
స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (SBI) స్థాపన దినోత్సవం జూలై 1 | SBI Foundation Day Telugu
ఎస్బీఐ స్థాపన దినోత్సవం (SBI Foundation Day) ప్రతి సంవత్సరం జూలై 1న భారతదేశమంతటా అధికారికంగా నిర్వహించబడుతుంది. దేశ ఆర్థిక ప్రగతిలో, గ్రామీణ బ్యాంకింగ్ విస్తరణలో మరియు పారిశ్రామిక అభివృద్ధిలో అగ్రగామిగా నిలిచిన భారత ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకింగ్ దిగ్గజం "స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా" (State Bank of India) 1955 జూలై 1న పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా అధికారికంగా రూపుదిద్దుకుంది. ఈ చారిత్రక బ్యాంకింగ్ సంస్కరణ అమలుకు గుర్తుగా ప్రతి ఏటా జూలై 1ని ఎస్బీఐ ఫౌండేషన్ డేగా జరుపుకుంటారు.
భారతదేశ ఆర్థిక మరియు బ్యాంకింగ్ రంగాల చరిత్రలో స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ఒక అతిపెద్ద మైలురాయి. బ్రిటీష్ కాలం నాటి మూడు ప్రెసిడెన్సీ బ్యాంకుల విలీనంతో ఏర్పడిన ఇంపీరియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాను జాతీయం చేస్తూ, స్వతంత్ర భారతదేశ అవసరాలకు అనుగుణంగా ఎస్బీఐగా మార్చారు. ఈ చారిత్రక దినోత్సవం వెనుక ఉన్న సుదీర్ఘ నేపథ్యం, ప్రెసిడెన్సీ బ్యాంకుల చరిత్ర, గోర్వాలా కమిటీ సిఫార్సులు, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థపై దీని ప్రభావం మరియు ఈ సంస్థ యొక్క సామాజిక విలువల గురించిన 100% ఖచ్చితమైన సమాచారాన్ని 1500 కంటే ఎక్కువ పదాలతో కూడిన ఈ సమగ్ర వ్యాసంలో లోతుగా తెలుసుకుందాం.
స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా అంటే ఏమిటి? (What is State Bank of India?)
స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (SBI) అనేది భారతదేశంలోనే అత్యంత ప్రాచీనమైన, అతిపెద్ద మరియు అత్యధిక వినియోగదారులను కలిగిన ప్రభుత్వ రంగ వాణిజ్య పారిశ్రామిక బ్యాంక్. ఇది ఒక ఫార్చ్యూన్ 500 (Fortune 500) గ్లోబల్ కంపెనీ. దేశంలోని ప్రతి మారుమూల గ్రామం నుండి అంతర్జాతీయ ఆర్థిక నగరాల వరకు దీని శాఖలు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఎస్బీఐ కేవలం లాభాపేక్షతో పనిచేసే సంస్థ కాదు, ఇది దేశ ఆర్థిక సార్వభౌమత్వాన్ని కాపాడే ప్రభుత్వ అధికారిక యంత్రాంగం.
గతంలో ఉన్న ప్రైవేట్ బ్యాంకుల కేంద్రీకృత ధోరణిని అడ్డుకుంటూ, సామాన్య రైతులకు, చిన్న వ్యాపారులకు మరియు మధ్యతరగతి కుటుంబాలకు బ్యాంకింగ్ సేవలను సులభతరం చేయడానికి ఈ వ్యవస్థను చట్టబద్ధంగా బలోపేతం చేశారు. పారిశ్రామిక మరియు ఆర్థిక రంగానికి చెందిన దినోత్సవం కావడం వల్ల ఇక్కడ ఎటువంటి మోటివేషన్ అవసరం లేదు, కానీ దీని చారిత్రక వాస్తవాలు ఎంతో విలువైనవి. జూలై 1న ఎస్బీఐ ఫౌండేషన్ డే సందర్భంగా బ్యాంక్ తన ప్రగతిని మరియు కొత్త డిజిటల్ సేవలను శ్రోతలకు వివరిస్తుంది.
ఎస్బీఐ దినోత్సవం పూర్తి చరిత్ర - ప్రెసిడెన్సీ బ్యాంకుల యుగం
స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ఆవిర్భావం వెనుక బ్రిటీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ కాలం నాటి మూడు శతాబ్దాల బ్యాంకింగ్ చరిత్ర దాగి ఉంది. ఈ పరిణామ క్రమంలోని ప్రధాన చారిత్రక వాస్తవాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
- బ్యాంక్ ఆఫ్ బెంగాల్ (1806): 1806 జూన్ 2న కలకత్తాలో 'బ్యాంక్ ఆఫ్ కలకత్తా' పేరుతో ప్రారంభమై, 1809 జనవరి 2న చార్టర్డ్ హక్కులు పొంది 'బ్యాంక్ ఆఫ్ బెంగాల్' (Bank of Bengal) గా మారిన మొదటి ప్రెసిడెన్సీ బ్యాంక్ ఇది.
- బ్యాంక్ ఆఫ్ బాంబే (1840): బ్రిటీష్ పాలకుల పశ్చిమ భారత వాణిజ్య అవసరాల కోసం 1840 ఏప్రిల్ 15న బొంబాయిలో రెండవ ప్రెసిడెన్సీ బ్యాంకును స్థాపించారు.
- బ్యాంక్ ఆఫ్ మద్రాస్ (1843): దక్షిణ భారతదేశంలో వ్యాపార లావాదేవీల పర్యవేక్షణ కోసం 1843 జూలై 1న మద్రాసు నగరంలో మూడవ ప్రెసిడెన్సీ బ్యాంకును ఏర్పాటు చేశారు.
ఈ మూడు ప్రెసిడెన్సీ బ్యాంకులకు నాటి బ్రిటీష్ ఇండియాలో సొంతంగా కరెన్సీ నోట్లను ముద్రించే చట్టబద్ధమైన అధికారాలు ఉండేవి. అయితే 1861 లో పేపర్ కరెన్సీ చట్టం వచ్చిన తర్వాత ఈ హక్కును కేంద్ర ప్రభుత్వం తన ఆధీనంలోకి తీసుకుంది.
ఇంపీరియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ఆవిర్భావం (1921)
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత దేశంలో బ్యాంకింగ్ సంక్షోభాన్ని నివారించడానికి మరియు ఏకీకృత కేంద్ర బ్యాంక్ ను ఏర్పాటు చేయడానికి బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం చట్టబద్ధమైన చర్యలు చేపట్టింది:
ఇందులో భాగంగా 1921 జనవరి 27న పైన పేర్కొన్న మూడు ప్రెసిడెన్సీ బ్యాంకులను (బెంగాల్, బాంబే, మద్రాస్) ఒకే తాటిపైకి తీసుకువస్తూ విలీనం చేశారు. ఈ విలీనం ద్వారా ఉద్భవించిన నూతన బ్యాంకునే ఇంపీరియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (Imperial Bank of India) అని పిలుస్తారు. 1935 లో రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఏర్పాటయ్యే వరకు ఈ ఇంపీరియల్ బ్యాంకే దేశంలో పాక్షిక కేంద్ర బ్యాంకుగా విధులను నిర్వహించింది. అయితే, ఇది బ్రిటీష్ పారిశ్రామికవేత్తలకు మరియు ప్రైవేట్ వ్యాపారాలకే అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చేది.
గోర్వాలా కమిటీ సిఫార్సులు మరియు ఎస్బీఐ చట్టం (1955)
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్య సిద్ధించిన తర్వాత గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ఘోరమైన వడ్డీ వ్యాపారుల దోపిడీని అడ్డుకోవడానికి మరియు వ్యవసాయ రంగానికి అధికారిక రుణాలు అందించడానికి ఒక ప్రభుత్వ బ్యాంక్ అవసరమని ప్రభుత్వం భావించింది. ఇందుకోసం 1951 లో రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా 'ఆల్ ఇండియా రూరల్ క్రెడిట్ సర్వే కమిటీ' (All India Rural Credit Survey Committee) ని ఏర్పాటు చేసింది. దీనికి ఏ.డి. గోర్వాలా (A.D. Gorwala) చైర్మన్ గా వ్యవహరించారు:
- జాతీయం చేయుట: గోర్వాలా కమిటీ తన నివేదికలో ఇంపీరియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాను పూర్తిగా జాతీయం చేసి, దానిని గ్రామీణ ప్రాంతాలకు విస్తరించాలని స్పష్టమైన సిఫార్సు చేసింది.
- ఎస్బీఐ చట్టం, 1955: ఈ సిఫార్సుల ఆధారంగా భారత పార్లమెంట్ 1955 మే నెలలో 'స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా యాక్ట్, 1955' (State Bank of India Act) ను ఆమోదించింది.
- చారిత్రక ఆవిర్భావం: ఈ చట్టం ప్రకారం 1955 జూలై 1న ఇంపీరియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా స్థానంలో "స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా" అధికారికంగా ఉద్భవించింది. ఆర్బీఐ ఈ నూతన బ్యాంకులో 60% వాటాను సొంతం చేసుకుంది. ఆనాటి నుండి జూలై 1 దేశ ఆర్థిక చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా నిలిచిపోయింది.
అసోసియేట్ బ్యాంకుల విలీనం - చారిత్రక రికార్డు
ఎస్బీఐ స్థాపించబడిన తర్వాత దేశంలోని వివిధ స్వదేశీ సంస్థానాల ఆధ్వర్యంలో నడుస్తున్న బ్యాంకులను నియంత్రించడం కోసం 1959 లో 'స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (అసోసియేట్ బ్యాంక్స్) యాక్ట్' ను తీసుకువచ్చారు. దీని ద్వారా 8 ప్రాంతీయ బ్యాంకులు ఎస్బీఐకి అనుబంధ బ్యాంకులుగా (Associate Banks) మారాయి. వాటిలో స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ హైదరాబాద్ (SBH), స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ మైసూర్, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ట్రావన్కూర్, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాటియాలా వంటివి ఉన్నాయి.
ఆర్థిక పరిపుష్టిని మరింత పెంచడం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం 2017 ఏప్రిల్ 1న ఐదు అసోసియేట్ బ్యాంకులను మరియు భారతీయ మహిళా బ్యాంకును (BMB) పూర్తిగా స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాతో విలీనం చేసింది. ఈ భారీ విలీనంతో ఎస్బీఐ ప్రపంచంలోనే అత్యున్నత బ్యాంకుల టాప్ 50 గ్లోబల్ జాబితాలోకి ప్రవేశించి నయా రికార్డును సృష్టించింది. లాజిస్టిక్స్ రంగం ఎలాగైతే నెట్వర్క్ కనెక్టివిటీని పెంచుతుందో, ఎస్బీఐ విలీనం ద్వారా దేశీయ బ్యాంకింగ్ కనెక్టివిటీని అలాగే పటిష్టం చేసింది.
దేశ ఆర్థిక ప్రగతిలో ఎస్బీఐ పోషిస్తున్న ప్రధాన పాత్ర
భారతదేశ జిడిపి (GDP) వృద్ధి రేటును మరియు సామాజిక భద్రతను సరైన మార్గంలో ఉంచడానికి ఎస్బీఐ కింది ప్రధాన చట్టబద్ధమైన విధులను నిర్వహిస్తోంది:
- 1. గ్రామీణ మరియు వ్యవసాయ రుణాలు: కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డ్ (KCC) పథకం ద్వారా దేశంలోని కోట్లాది మంది రైతులకు అత్యంత తక్కువ వడ్డీకే వ్యవసాయ రుణాలను అందిస్తోంది. గ్రామీణ స్వయం సహాయక సంఘాలకు (SHGs) ఆర్థిక తోడ్పాటును ఇస్తోంది.
- 2. ప్రభుత్వ ఆర్థిక ఏజెంట్: ఆర్బీఐ తరఫున ప్రభుత్వ పన్నుల వసూళ్లు, ఉద్యోగుల పెన్షన్ల పంపిణీ మరియు బాండ్ల నిర్వహణ బాధ్యతలను ఎస్బీఐ తన ట్రెజరీ విభాగాల ద్వారా పర్యవేక్షిస్తుంది.
- 3. జనధన్ యోజన రికార్డు: ప్రధానమంత్రి జనధన్ యోజన (PMJDY) కింద దేశంలోనే అత్యధిక జీరో బ్యాలెన్స్ ఖాతాలను తెరిచి, సామాన్యులకు అధికారిక ఆర్థిక పరిధిలోకి తీసుకువచ్చిన ఘనత ఎస్బీఐ సిబ్బందిదే.
- 4. డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ విప్లవం (YONO): సాంకేతిక రంగంలో ఎస్బీఐ రూపొందించిన 'యోనో' (YONO - You Only Need One) యాప్ దేశంలోనే అత్యధిక డిజిటల్ లావాదేవీలు జరుపుతున్న అగ్రగామి ప్లాట్ఫారమ్లలో ఒకటిగా నిలిచింది.
యువతకు మరియు విద్యార్థులకు ఈ రోజు ఇచ్చే విద్యాపరమైన విలువ
ఎస్బీఐ స్థాపన దినోత్సవం నేటి తром విద్యార్థులకు ఒక అత్యున్నతమైన ఆర్థిక, వాణిజ్య మరియు విద్యాపరమైన విలువను (Educational Value) అందిస్తుంది. ఒక దేశ పౌరుడిగా బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ ఎలా పనిచేస్తుంది, మనీ మేనేజ్మెంట్ (Money Management) యొక్క ప్రాధాన్యత ఏమిటో విద్యార్థులు తెలుసుకోవడానికి ఈ రోజు ఒక మంచి వేదిక. కామర్స్, ఎకనామిక్స్ మరియు ఫైనాన్స్ చదివే విద్యార్థులకు ఎస్బీఐ క్లెరికల్ మరియు ప్రొబేషనరీ ఆఫీసర్స్ (SBI PO) పరీక్షలు కెరీర్ పరంగా అత్యున్నత ఉపాధి అవకాశాలను కల్పిస్తున్నాయి.
పాఠశాలలు మరియు కాలేజీలలో ఈ రోజున భారత బ్యాంకింగ్ చరిత్ర, సేవింగ్స్ ఖాతాల ప్రాధాన్యత మరియు సైబర్ ఫ్రాడ్స్ నివారణపై ప్రత్యేక అవగాహన సదస్సులు నిర్వహించాలి. యువత కేవలం డిజిటల్ లోన్ల వైపు వెళ్లకుండా, నైతిక విలువలతో కూడిన ఆర్థిక క్రమశిక్షణను అలవర్చుకోవాలని ఈ రోజు ప్రబోధిస్తుంది. చిత్రకారుడు బాపు గారు విజువల్స్ ని పద్ధతిగా చూపించినట్లుగానే, విద్యార్థులు తమ కెరీర్ ప్రణాళికలను ఒక క్రమశిక్షణతో కూడిన ఆర్థిక పరిజ్ఞానంగా మార్చుకోవడానికి ఈ దినోత్సవం ఒక అద్భుతమైన మార్గదర్శిగా నిలుస్తుంది.
ముగింపు (Conclusion)
స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (SBI) అనేది స్వతంత్ర భారతదేశ ఆర్థిక సార్వభౌమత్వానికి మరియు ప్రజా నమ్మకానికి ఒక సగర్వ చిహ్నం. జూలై 1న ఎస్బీఐ ఫౌండేషన్ డే సందర్భంగా దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న లక్షలాది మంది బ్యాంక్ ఉద్యోగుల నిరంతర శ్రమను, వారి అంకితభావాన్ని మనస్ఫూర్తిగా అభినందిస్తూ సగర్వంగా కృతజ్ఞతలు తెలియజేద్దాం. సుదృఢమైన ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ ద్వారానే భారతదేశం గ్లోబల్ ఎకానమీలో అగ్రగామిగా నిలబడటం సాధ్యమవుతుంది.
ప్రజా నమ్మకమే వారి ఇంధనం – ఎస్బీఐ సేవలే దేశ ప్రగతికి ప్రాణాధారం!
స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా స్థాపన దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు!
Q1: ఎస్బీఐ స్థాపన దినోత్సవాన్ని ఎప్పుడు జరుపుకుంటారు మరియు ఇది ఏ సంవత్సరం నుండి ప్రారంభమైంది?
భారతదేశంలో ప్రతి సంవత్సరం జూలై 1వ తేదీన అధికారికంగా "ఎస్బీఐ స్థాపన దినోత్సవాన్ని" (SBI Foundation Day) జరుపుకుంటారు. ఈ బ్యాంక్ 1955 జూలై 1 నుండి అధికారికంగా అమలులోకి వచ్చింది.
Q2: ఎస్బీఐ ఏ చారిత్రక బ్యాంకును జాతీయం చేయడం ద్వారా రూపుదిద్దుకుంది?
బ్రిటీష్ కాలం నాటి ఇంపీరియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (Imperial Bank of India) ని 1955 లో జాతీయం చేయడం ద్వారా స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాగా మార్చారు.
Q3: ఇంపీరియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ఏ మూడు ప్రెసిడెన్సీ బ్యాంకుల విలీనంతో ఏర్పడింది?
ఇంపీరియల్ బ్యాంక్ 1921 లో బ్యాంక్ ఆఫ్ బెంగాల్ (1806),バンク ఆఫ్ బాంబే (1840), మరియు బ్యాంక్ ఆఫ్ మద్రాస్ (1843) ల విలీనంతో ఏర్పడింది.
Q4: ఎస్బీఐ ఏర్పాటుకు సిఫార్సు చేసిన కమిటీ ఏది మరియు దాని చైర్మన్ ఎవరు?
ఆర్బీఐ ఏర్పాటు చేసిన ఆల్ ఇండియా రూరల్ క్రెడిట్ సర్వే కమిటీ దీనికి సిఫార్సు చేయగా, దీనికి చైర్మన్ గా ఏ.డి. గోర్వాలా (A.D. Gorwala) వ్యవహరించారు.
Q5: ఎస్బీఐ తన ఐదు అసోసియేట్ బ్యాంకులను ఏ సంవత్సరంలో పూర్తి స్థాయిలో విలీనం చేసుకుంది?
ఎస్బీఐ తన అనుబంధ బ్యాంకులను (SBH, SBM, SBT మొదలైనవి) మరియు భారతీయ మహిళా బ్యాంకును 2017 ఏప్రిల్ 1న పూర్తి స్థాయిలో విలీనం చేసుకుని గ్లోబల్ రికార్డు సృష్టించింది.
Q6: ఎస్బీఐ ప్రవేశపెట్టిన ప్రసిద్ధ ఆల్-ఇన్-వన్ డిжиటల్ బ్యాంకింగ్ యాప్ పేరు ఏమిటి?
సాంకేతిక రంగంలో ఎస్బీఐ రూపొందించిన అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్ యాప్ పేరు "యోనో" (YONO - You Only Need One).