మాజీ ప్రధాని చంద్రశేఖర్ వర్ధంతి 8 July | Chandra Shekhar Vardhanthi
మాజీ ప్రధాని చంద్రశేఖర్ వర్ధంతి | Ex Prime Minister Chandra Shekhar Vardhanthi - 8th July
భారతదేశ 8వ ప్రధానమంత్రి, నిగర్వి మరియు నిబద్ధత గల రాజకీయనాయకుడు శ్రీ చంద్రశేఖర్ సింగ్ వర్ధంతి ప్రతి సంవత్సరం జూలై 8వ తేదీన జరుపుకుంటారు. భారత రాజకీయాల్లో 'యంగ్ టర్క్' (Young Turk) గా పేరుగాంచిన ఆయన, విలువలతో కూడిన రాజకీయాలకు మరియు ప్రజాస్వామ్య రక్షణకు నిలువెత్తు నిదర్శనంగా నిలిచారు.
భారతదేశ రాజకీయ యవనికపై తనదైన ముద్ర వేసిన మహోన్నత నాయకుడు చంద్రశేఖర్. ఆయన కేవలం అధికార రాజకీయాలకు పరిమితం కాకుండా, సిద్ధాంతాలకు కట్టుబడి పనిచేశారు. 2007 జూలై 8న ఆయన కన్నుమూశారు. నాటి నుండి ప్రతి ఏటా జూలై 8వ తేదీన దేశవ్యాప్తంగా ఆయన సేవలను స్మరించుకుంటూ వర్ధంతి కార్యక్రమాలను ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.
చంద్రశేఖర్ ఎవరు? (Who was Chandra Shekhar?)
చంద్రశేఖర్ సింగ్ భారతదేశానికి 8వ ప్రధానమంత్రిగా సేవలు అందించిన ప్రముఖ రాజకీయ ధ్రువతార. ఆయన నవంబర్ 10, 1990 నుండి జూన్ 21, 1991 వరకు దేశ ప్రధానిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. సాధారణ వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, తన మేధస్సు, పట్టుదల మరియు నిరుపేదల పట్ల ఉన్న నిబద్ధతతో దేశ అత్యున్నత పదవిని అధిరోహించారు.
ఆయన రాజకీయ ప్రస్థానంలో ఎన్నో ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా కేంద్రంలో మంత్రి పదవులు అనుభవించిన తర్వాత ప్రధాని పదవిని చేపట్టడం చూస్తుంటాం. కానీ చంద్రశేఖర్ ఎటువంటి ముందస్తు ప్రభుత్వ అధికార పదవులు (మంత్రిగా లేదా ముఖ్యమంత్రిగా) నిర్వహించకుండానే నేరుగా ప్రధానమంత్రి అయిన రెండవ నాయకుడిగా భారత చరిత్రలో నిలిచిపోయారు.
ఆయన సమాజంలోని అణగారిన వర్గాల అభ్యున్నతి కోసం నిరంతరం శ్రమించారు. సిద్ధాంతాల కోసం ఎంతటి బలమైన శక్తులనైనా ఎదిరించే ధైర్యం ఆయన సొంతం. అందుకే ఆయనను సమకాలీన రాజకీయాల్లో అత్యంత గౌరవప్రదమైన నాయకుడిగా పరిగణిస్తారు.
చంద్రశేఖర్ బాల్యం మరియు విద్య (Early Life and Education)
చంద్రశేఖర్ 1927 ఏప్రిల్ 17న ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని బల్లియా జిల్లా, ఇబ్రహీంపట్టి అనే ఒక చిన్న గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన ఒక సాధారణ రైతు కుటుంబానికి చెందినవారు. గ్రామీణ వాతావరణంలో పెరగడం వల్ల దేశంలోని రైతులు, పేదల కష్టాలు ఆయనకు చిన్నతనం నుంచే బాగా తెలుసు.
ఆయన విద్యాభ్యాసం చాలా క్రమశిక్షణతో సాగింది. సతీష్ చంద్ర పీజీ కాలేజీ నుండి బీఏ పట్టా పొందిన అనంతరం, ప్రతిష్టాత్మక అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం (Allahabad University) లో రాజనీతి శాస్త్రంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ (M.A. Political Science) పూర్తి చేశారు. విద్యార్థి దశలోనే ఆయనకు రాజకీయాల పట్ల ఆసక్తి ఏర్పడింది. సమాజంలో మార్పు తీసుకురావాలనే తపనతో విద్యార్థి ఉద్యమాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారు.
రాజకీయ ప్రస్థానం మరియు 'యంగ్ టర్క్' ప్రస్థానం
విద్యార్థి దశ ముగిసిన తర్వాత చంద్రశేఖర్ సోషలిస్ట్ ఉద్యమం (Socialist Movement) వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ (Praja Socialist Party - PSP) ద్వారా తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. ప్రముఖ సోషలిస్ట్ నాయకుడు డాక్టర్ రామ్ మనోహర్ లోహియా, ఆచార్య నరేంద్ర దేవ్ వంటి మహానుభావుల సాన్నిహిత్యం ఆయనపై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది. అతి తక్కువ కాలంలోనే పార్టీలో కీలక బాధ్యతలు చేపట్టారు.
1962లో ఉత్తరప్రదేశ్ నుండి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా రాజ్యసభకు ఎన్నికై పార్లమెంటులో అడుగుపెట్టారు. ఆ తర్వాత 1965లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (Indian National Congress) లో చేరారు. కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరినప్పటికీ, ఆయన తన సోషలిస్ట్ సిద్ధాంతాలను వదులుకోలేదు. అప్పటి ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ తీసుకునే కొన్ని ప్రజావ్యతిరేక నిర్ణయాలను, పెద్ద పెట్టుబడిదారులకు అనుకూలంగా ఉండే విధానాలను పార్టీలో ఉంటూనే తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు.
ఈ విధంగా సొంత పార్టీ విధానాలపైనే తిరుగుబావుటా ఎగురవేసినందుకు గాను ఆయనను, ఆయన అనుచరులను 'యంగ్ టర్క్స్' (Young Turks) అని పిలిచేవారు. ధైర్యంగా నిజాలు మాట్లాడటం, అవినీతి మరియు ఏకఛత్రాధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడటం చంద్రశేఖర్ యొక్క ముఖ్య లక్షణాలు.
ఎమర్జెన్సీ కాలం మరియు జైలు జీవితం (The Emergency Period)
1975లో అప్పటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీ దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి (National Emergency) విధించారు. ప్రజాస్వామ్య విలువలకు గొడ్డలిపెట్టుగా మారిన ఈ నిర్ణయాన్ని కాంగ్రెస్ పార్టీలోనే ఉన్న చంద్రశేఖర్ తీవ్రంగా ఖండించారు. జాతీయ కార్యవర్గ సభ్యునిగా ఉన్నప్పటికీ, ఆయన రాజీపడలేదు.
దీని ఫలితంగా ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం ఆయనను 'మిసా' (MISA - Maintenance of Internal Security Act) చట్టం కింద అరెస్టు చేసి జైలుకు పంపింది. సొంత అధికార పార్టీకి చెందిన ముఖ్య నాయకుడిని అరెస్ట్ చేయడం అప్పట్లో సంచలనం సృష్టించింది. దాదాపు 19 నెలల పాటు ఆయన జైలు జీవితం గడిపారు. జైల్లో ఉన్న సమయంలో ఆయన రాసిన అనుభవాలు 'మేరి జైల్ డైరీ' (Meri Jail Diary) అనే పేరుతో పుస్తకంగా వెలువడ్డాయి, ఇది సామాజిక మార్పుకు సంబంధించిన ఒక గొప్ప గ్రంథంగా గుర్తింపు పొందింది.
చారిత్రాత్మక భారత్ యాత్ర (The Epic Bharat Yatra)
చంద్రశేఖర్ రాజకీయ జీవితంలో అత్యంత మైలురాయిగా నిలిచిన సంఘటన ఆయన చేపట్టిన 'భారత్ యాత్ర' (Bharat Yatra). దేశంలోని గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలను కళ్ళారా చూడటానికి, వారి కష్టాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఆయన ఈ పాదయాత్రకు శ్రీకారం చుట్టారు.
- ప్రారంభం: 1983 జనవరి 6న భారతదేశ దక్షిణ కొన అయిన కన్యాకుమారి నుండి యాత్ర ప్రారంభమైంది.
- ముగింపు: 1983 జూన్ 25న ఢిల్లీలోని మహాత్మా గాంధీ సమాధి (రాజ్ఘాట్) వద్ద ముగిసింది.
- దూరం: దాదాపు 6 నెలల పాటు సాగిన ఈ యాత్రలో ఆయన సుమారు 4,260 కిలోమీటర్లు కాలినడకన ప్రయాణించారు.
ఈ యాత్ర ద్వారా ఆయన దేశంలోని మారుమూల గ్రామాల్లో ఉన్న తాగునీటి సమస్య, పోషకాహార లోపం, నిరక్షరాస్యత వంటి ప్రాథమిక సమస్యలపై విస్తృత అవగాహన పెంచుకున్నారు. ప్రజలకు మరింత చేరువయ్యారు. అనంతరం గ్రామీణ ప్రాంతాల అభివృద్ధి కోసం దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు 15 'భారత్ యాత్ర కేంద్రాల'ను (Bharat Yatra Centres) స్థాపించి, వాటి ద్వారా సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు.
ప్రధానమంత్రిగా చంద్రశేఖర్ (Tenure as Prime Minister)
1990లలో భారతదేశంలో రాజకీయ అస్థిరత ఏర్పడింది. వి.పి.సింగ్ నేతృత్వంలోని నేషనల్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వం పడిపోయిన తర్వాత, చంద్రశేఖర్ జనతాదళ్ నుండి విడిపోయి 'సమాజ్వాదీ జనతా పార్టీ' (Samajwadi Janata Party) ని స్థాపించారు. కాంగ్రెస్ పార్టీ బయటి నుండి మద్దతు ఇవ్వడంతో నవంబర్ 10, 1990న ఆయన భారతదేశ 8వ ప్రధానమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.
ఆయన ప్రధానిగా ఉన్న సమయం కేవలం ఏడు నెలలు మాత్రమే అయినప్పటికీ, ఆ కాలం దేశ చరిత్రలోనే అత్యంత సంక్లిష్టమైనది. ఆర్థిక సంక్షోభం తీవ్రస్థాయికి చేరడం, విదేశీ మారక నిల్వలు పడిపోవడం, అయోధ్య వివాదం, పంజాబ్, కాశ్మీర్ సమస్యలు దేశాన్ని పట్టిపీడిస్తున్న తరుణంలో ఆయన ఎంతో చాకచక్యంగా వ్యవహరించారు. విభిన్న వర్గాల మధ్య సయోధ్య కుదర్చడానికి ప్రయత్నించారు. అయితే మార్చి 1991లో కాంగ్రెస్ పార్టీ మద్దతు ఉపసంహరించుకోవడంతో ఆయన తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడే వరకు కేర్టేకర్ ప్రధానిగా కొనసాగారు.
చంద్రశేఖర్ వర్ధంతి ప్రాముఖ్యత మరియు సమాజంపై ప్రభావం
జూలై 8న జరుపుకునే చంద్రశేఖర్ వర్ధంతి కేవలం ఒక నాయకుడిని స్మరించుకునే రోజు మాత్రమే కాదు. ప్రస్తుత తరానికి విలువలతో కూడిన రాజకీయం అంటే ఏమిటో గుర్తుచేసే రోజు. అధికారం కోసం సిద్ధాంతాలను తాకట్టు పెట్టని ఆయన నైజం నేటి యువ నాయకులకు ఎంతో ఆదర్శం.
ఆయన పార్లమెంటులో చేసిన ప్రసంగాలు, వివిధ ప్రజా సమస్యలపై ఆయన వ్యక్తపరిచిన అభిప్రాయాలు ఇప్పటికీ ఎంతో విలువైవున్నాయి. ఆయన సుదీర్ఘ కాలం పాటు (8 సార్లు) లోక్సభ సభ్యునిగా బల్లియా నియోజకవర్గం నుండి ప్రాతినిధ్యం వహించి, ఆ ప్రాంత అభివృద్ధికి ఎనలేని సేవ చేశారు. నిబద్ధత గల పార్లమెంటేరియన్గా ఆయనకు 1995లో 'అవుట్స్టాండింగ్ పార్లమెంటేరియన్ అవార్డు' (Outstanding Parliamentarian Award) లభించింది.
వర్ధంతి సందర్భంగా నిర్వహించే కార్యక్రమాలు (How it is Observed)
చంద్రశేఖర్ వర్ధంతిని పురస్కరించుకుని దేశవ్యాప్తంగా, ముఖ్యంగా ఢిల్లీ మరియు ఉత్తరప్రదేశ్లలో పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు.
- స్మారక నివాళులు: ఢిల్లీలోని యమునా నది తీరాన ఉన్న ఆయన సమాధి స్థలం 'జననాయక్ స్థల్' (Jannayak Sthal) వద్ద రాజకీయ ప్రముఖులు, అభిమానులు పూలమాలలు వేసి ఘనంగా నివాళులర్పిస్తారు.
- రక్తదాన శిబిరాలు: ఆయన స్థాపించిన భారత్ యాత్ర కేంద్రాల ఆధ్వర్యంలో ఉచిత వైద్య శిబిరాలు, రక్తదాన కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేస్తారు.
- స్మారక ఉపన్యాసాలు: విశ్వవిద్యాలయాలు, రాజకీయ విశ్లేషక సంస్థల ఆధ్వర్యంలో 'చంద్రశేఖర్ సోషలిస్ట్ సిద్ధాంతాలు - సమకాలీన రాజకీయం' అనే అంశాలపై సెమినార్లు, చర్చాగోష్టులు నిర్వహిస్తారు.
- పేదలకు అన్నదానం: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నిరుపేదలకు వస్త్రదానం, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేపడతారు.
ముగింపు (Conclusion)
శ్రీ చంద్రశేఖర్ నిబద్ధత, ధైర్యం మరియు ప్రజాస్వామ్య విలువల కలయిక. అధికారం తాత్కాలికమే అయినా, ప్రజల హృదయాల్లో సంపాదించుకునే గౌరవం శాశ్వతమని నమ్మిన మహానాయకుడు ఆయన. విలువలతో కూడిన రాజకీయాలు అంతరించిపోతున్న ప్రస్తుత కాలంలో చంద్రశేఖర్ లాంటి నిర్భయ నాయకుని జీవితం, ఆశయాలు రాబోయే తరాలకు నిరంతరం దిక్సూచిగా నిలుస్తాయి. ఆయన వర్ధంతి సందర్భంగా ఆ మహానాయకుడి ఆశయాలను స్మరిస్తూ ప్రజాసేవకు పునరంకితం కావడమే మనం ఆయనకు ఇచ్చే నిజమైన నివాళి.
Q1: చంద్రశేఖర్ భారతదేశానికి ఎన్నో ప్రధానమంత్రి?
ఆయన భారతదేశానికి 8వ ప్రధానమంత్రిగా సేవలు అందించారు.
Q2: చంద్రశేఖర్ వర్ధంతి ఏ రోజున జరుపుకుంటారు?
ప్రతి సంవత్సరం జూలై 8వ తేదీన చంద్రశేఖర్ వర్ధంతిని జరుపుకుంటారు.
Q3: రాజకీయాల్లో చంద్రశేఖర్ గారికి ఉన్న బిరుదు లేదా పేరు ఏమిటి?
ఆయనను రాజకీయాల్లో భయమెరుగని వైఖరికి గాను 'యంగ్ టర్క్' (Young Turk) అని పిలిచేవారు.
Q4: చంద్రశేఖర్ గారు చేపట్టిన ప్రసిద్ధ పాదయాత్ర పేరు ఏమిటి?
ఆయన 1983లో కన్యాకుమారి నుండి ఢిల్లీ వరకు దాదాపు 4,260 కిలోమీటర్ల పొడవునా సాగిన చారిత్రాత్మక 'భారత్ యాత్ర' (Bharat Yatra) పాదయాత్రను చేపట్టారు.
Q5: చంద్రశేఖర్ ఎప్పుడు మరణించారు?
ఆయన 2007 జూలై 8న మల్టిపుల్ మైలోమా (రక్త క్యాన్సర్) వ్యాధితో బాధపడుతూ న్యూఢిల్లీలో కన్నుమూశారు.
Q6: చంద్రశేఖర్ గారి సమాధి స్థలాన్ని ఏమని పిలుస్తారు?
ఢిల్లీలోని ఆయన సమాధి స్థలాన్ని 'జననాయక్ స్థల్' (Jannayak Sthal) అని పిలుస్తారు.
Q7: చంద్రశేఖర్ జైలు జీవితంలో రాసిన ప్రముఖ పుస్తకం ఏది?
ఎమర్జెన్సీ సమయంలో జైల్లో ఉన్నప్పుడు ఆయన రాసిన డైరీ 'మేరి జైల్ డైరీ' (Meri Jail Diary) అనే పేరుతో పుస్తకంగా ప్రచురించబడింది.