భగత్ సింగ్ జయంతి 27 September | Shaheed Bhagat Singh Jayanthi Telugu
జాతి విముక్తి పోరాటంలో మరణాన్ని ముద్దాడిన విప్లవ కిరణం, షహీద్ భగత్ సింగ్ జయంతి విశిష్టత మరియు చారిత్రక స్వాతంత్ర్య సమర ప్రస్థానం | Bhagat Singh Jayanthi 27 September Telugu
బ్రిటిష్ వలస పాలన సంకెళ్ల నుండి భారత మాతృభూమిని విముక్తి చేయడానికి కేవలం 23 సంవత్సరాల వయసులోనే నవ్వుతూ ఉరికొయ్యలను ముద్దాడి, 'ఇంక్విలాబ్ జిందాబాద్' (విప్లవం వర్ధిల్లాలి) అనే సింహనాదంతో కోట్లాది మంది భారతీయ యువత గుండెల్లో స్వాతంత్ర్య జ్వాలలను రగిలించి, చంద్రశేఖర్ ఆజాద్, రాజ్ గురు, సుఖ్‌దేవ్‌లతో కలిసి 'హిందుస్థాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్' (HSRA) మరియు 'నవజవాన్ భారత్ సభ' ద్వారా విప్లవ పోరాటాన్ని నడిపిన మహా విప్లవకారుడు, అమరవీరుడు 'షహీద్-ఎ-ఆజమ్' భగత్ సింగ్ (Shaheed Bhagat Singh) జయంతి ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 27 మరియు 28 తేదీలలో భారతదేశ వ్యాప్తంగా అత్యంత దేశభక్తి ప్రపత్తులతో నిర్వహించబడుతుంది. అవిభక్త పంజాబ్‌లోని లియాల్‌పూర్ జిల్లా బంగా (Banga) గ్రామంలో క్రీస్తుశకం 1907 సెప్టెంబర్ నెలలో జన్మించిన ఆయన, భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్రలో అజరామరమైన అధ్యాయాన్ని లిఖించారు.
భగత్ సింగ్ జన్మించిన రోజే ఆయన తండ్రి కిషన్ సింగ్, బాబాయిలు సర్దార్ అజిత్ సింగ్, స్వర్ణ్ సింగ్‌లు బ్రిటిష్ జైళ్ల నుండి విడుదల కావడంతో ఆయన నాయనమ్మ ఆ బాలుడికి 'భాగోంవాలా' (అదృష్టవంతుడు) అని నామకరణం చేసి భగత్ సింగ్ అని పిలిచారు. 1919 లో జరిగిన జలియన్‌వాలా బాగ్ మారణకాండ 12 ఏళ్ల భగత్ సింగ్ మనస్సుపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపింది; నెత్తురోడిన అమృత్‌సర్ మట్టిని సీసాలో నింపి తెచ్చుకుని ఆరాధించిన దేశభక్తుడు ఆయన. లాలా లజపతిరాయ్ మరణానికి ప్రతీకారంగా సాండర్స్ వధ, మరియు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిరంకుశ ప్రజా భద్రతా బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా 1929 ఏప్రిల్ 8న ఢిల్లీ సెంట్రల్ అసెంబ్లీలో ఎవరికీ ప్రాణహాని కలగకుండా బాంబులు విసిరి, పారిపోకుండా స్వచ్ఛందంగా లొంగిపోయి కోర్టు వేదికగా విప్లవ సందేశాన్ని వినిపించారు. లాహోర్ సెంట్రల్ జైలులో ఖైదీల హక్కుల కోసం 116 రోజుల పాటు సాగించిన నిరాహార దీక్ష ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది. 1931 మార్చి 23న లాహోర్ జైలులో ఉరితీతకు గురయ్యే క్షణం వరకు లెనిన్ రాసిన పుస్తకాన్ని చదువుతూ గడిపిన ఆయన అక్షర తపస్సు అసమానమైనది. సెప్టెంబర్ 27/28న దేశవ్యాప్తంగా ఆయన స్మారకాల వద్ద పుష్పాంజలి, రక్తదాన శిబిరాలు, దేశభక్తి ర్యాలీలు నిర్వహిస్తారు. ఈ సమగ్ర వ్యాసంలో భగత్ సింగ్ బాల్యం, విప్లవ సంస్థల నిర్మాణం, అసెంబ్లీ బాంబు ఘట్టం, రచనలు మరియు సమగ్ర చారిత్రక విశ్లేషణను తెలుసుకుందాం.
భగత్ సింగ్ బాల్యం, దేశభక్త కుటుంబ నేపథ్యం మరియు జలియన్‌వాలా బాగ్ ప్రభావం (Early Life: 1907-1919)
స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల కుటుంబంలో పుట్టి నేలను తుపాకులతో పండించాలనుకున్న బాల్య విప్లవమిది.
ఆయన ప్రారంభ జీవిత వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- జననం మరియు స్వస్థలం: భగత్ సింగ్ క్రీస్తుశకం 1907 సెప్టెంబర్ 27/28న పంజాబ్‌లోని లియాల్‌పూర్ జిల్లా జరన్‌వాలా తాలూకా పరిధిలోని బంగా గ్రామంలో (నేటి పాకిస్తాన్‌లోని ఫైసలాబాద్ జిల్లా) సంధు జాట్ సిక్కు కుటుంబంలో జన్మించారు.
- తల్లిదండ్రులు: తండ్రి సర్దార్ కిషన్ సింగ్, తల్లి విద్యావతి దేవి; బాబాయి అజిత్ సింగ్ 'పగ్డీ సంభాల్ జట్టా' రైతు ఉద్యమ నాయకుడిగా బ్రిటిష్ వారిపై తిరుగుబాటు చేశారు.
- పొలంలో తుపాకుల విత్తనాలు: చిన్నతనంలో తండ్రి పొలంలో విత్తనాలు నాటుతుండగా.. "నాన్నా, నేను తుపాకులను విత్తుతున్నాను, అవి మొలకెత్తి పంటగా వస్తే బ్రిటిష్ వారిని తరిమికొట్టవచ్చు" అని చెప్పి చిన్ననాడే తన లక్ష్యాన్ని చాటారు.
- జలియన్‌వాలా బాగ్ రక్తం (1919): 1919 ఏప్రిల్ 13న జనరల్ డయ్యర్ జరిపిన జలియన్‌వాలా బాగ్ మారణకాండ గురించి విన్న భగత్ సింగ్ పాఠశాల ఎగ్గొట్టి అమృత్‌సర్‌కు వెళ్లి రక్తసిక్తమైన నేలను తాకి, ఆ నెత్తుటి మట్టిని ఒక గాజు సీసాలో తెచ్చుకుని నిత్యం పూజించారు.
- లాహోర్ నేషనల్ కాలేజ్: లాలా లజపతిరాయ్ స్థాపించిన లాహోర్ నేషనల్ కాలేజీలో చేరి సుఖ్‌దేవ్, భగవతీ చరణ్ వోహ్రా, యశ్‌పాల్‌లతో కలిసి చరిత్ర, రాజకీయ శాస్త్రాలను లోతుగా అధ్యయనం చేశారు.
నవజవాన్ భారత్ సభ మరియు హిందుస్థాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్ (HSRA: 1926-1928)
యువతను ఏకతాటిపైకి తెచ్చి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదాన్ని కూల్చడానికి వేసిన వ్యవస్థాగత పునాదులు ఇవి.
ఆ విప్లవ సంస్థల వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- నవజవాన్ భారత్ సభ (1926): యువతలో కుల, మత విభేదాలు రూపుమాపి సమానత్వ విప్లవాన్ని తీసుకురావడానికి 1926 మార్చిలో భగత్ సింగ్ నవజవాన్ భారత్ సభను స్థాపించారు.
- చంద్రశేఖర్ ఆజాద్‌తో కలయిక: ఢిల్లీలోని ఫిరోజ్ షా కోట్లా మైదానంలో 1928 సెప్టెంబర్‌లో విప్లవకారులందరూ రహస్యంగా సమావేశమై 'హిందుస్థాన్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్' పేరును 'హిందుస్థాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్' (HSRA) గా మార్చారు.
- లక్ష్యం: కేవలం బ్రిటిష్ వారిని పంపించడం మాత్రమే కాదు, ఒక మనిషి మరొక మనిషిని దోపిడీ చేయని సోషలిస్ట్ భారత రిపబ్లిక్‌ను నిర్మించడమే తమ లక్ష్యమని ప్రకటించారు.
- జర్నలిస్ట్‌గా రచనలు: 'కిర్తీ', 'ప్రతాప్' వంటి పత్రికలలో 'బలవంత్ సింగ్', 'విద్రోహి' కలం పేర్లతో సామ్రాజ్యవాదానికి వ్యతిరేకంగా వ్యాసాలు రాశారు.
సాండర్స్ వధ మరియు ఢిల్లీ సెంట్రల్ అసెంబ్లీ బాంబు ఘటన (Saunders & Assembly Bomb: 1928-1929)
చెవిటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వినిపించేలా బధిర లోకాన్ని మేల్కొల్పిన సాహసోపేత ఘట్టాలు ఇవి.
ఆ సంఘటనల వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- లాలా లజపతిరాయ్ ప్రతీకారం (1928 డిసెంబర్ 17): సైమన్ కమిషన్ వ్యతిరేక నిరసనలో పోలీస్ అధికారి జేమ్స్ స్కాట్ జరిపిన లాఠీఛార్జ్ వల్ల లాలా లజపతిరాయ్ మరణించారు; దీనికి ప్రతీకారంగా భగత్ సింగ్, రాజ్‌గురు, చంద్రశేఖర్ ఆజాద్‌లు లాహోర్‌లో స్కాట్‌కు బదులుగా అసిస్టెంట్ సూపరింటెండెంట్ జాన్ సాండర్స్‌ను కాల్చి చంపారు.
- ఢిల్లీ సెంట్రల్ అసెంబ్లీ బాంబు (1929 ఏప్రిల్ 8): ట్రేడ్ డిస్ప్యూట్స్ బిల్లు మరియు పబ్లిక్ సేఫ్టీ బిల్లులను నిరసిస్తూ భగత్ సింగ్, బటుకేశ్వర్ దత్‌లు ఢిల్లీ సెంట్రల్ అసెంబ్లీ హాల్‌లోని ఖాళీ స్థలంలో పొగ బాంబులు విసిరారు.
- ఇంక్విలాబ్ జిందాబాద్ నినాదం: బాంబు విసిరిన తర్వాత వారు పారిపోలేదు; "చెవిటి వారికి వినిపించడానికే ఈ పెద్ద శబ్దం" అనే కరపత్రాలను చల్లుతూ "ఇంక్విలాబ్ జిందాబాద్", "సామ్రాజ్యవాదం నశించాలి" అని నినదిస్తూ స్వచ్ఛందంగా పోలీసులకు లొంగిపోయారు.
చారిత్రక 116 రోజుల నిరాహార దీక్ష మరియు మేధో సంపత్తి (Jail Life & Ideology)
జైలు గోడల మధ్య శారీరక హింసను ఎదిరించి అక్షరాల ద్వారా విప్లవాన్ని బతికించిన దశ ఇది.
ఆ వివరాలు ఇక్కడ చూద్దాం:
- రాజకీయ ఖైదీల హక్కుల పోరాటం: భారతీయ ఖైదీలను బ్రిటిష్ ఖైదీలతో సమానంగా చూడాలని, శుభ్రమైన ఆహారం, పుస్తకాలు, దినపత్రికలు ఇవ్వాలని కోరుతూ లాహోర్ జైలులో చారిత్రక నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు.
- జతీంద్రనాథ్ దాస్ అమరత్వం: ఈ దీక్షలో సహచరుడు జతీంద్రనాథ్ దాస్ 63 రోజుల నిరాహార దీక్ష అనంతరం అమరుడయ్యారు; భగత్ సింగ్ ఏకంగా 116 రోజుల పాటు దీక్ష కొనసాగించి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని దిగివచ్చేలా చేశారు.
- నేను నాస్తికుడిని ఎందుకు అయ్యాను? (Why I am an Atheist): జైలులో ఉంటూ 1930 లో రాసిన ఈ తాత్విక వ్యాసం ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందింది; హేతుబద్ధత, శాస్త్రీయ దృక్పథం విప్లవకారుడికి ఎంత ముఖ్యమో ఇందులో వివరించారు.
- జైలు డైరీ (Jail Diary): జైలులో ఉన్న సమయంలో కార్ల్ మార్క్స్, లెనిన్, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్ వంటి ప్రపంచ ప్రఖ్యాత రచయితల పుస్తకాలను అధ్యయనం చేస్తూ వందలాది పేజీల నోట్స్ రాసుకున్నారు.
అమరత్వం - 1931 మార్చి 23 సాయంత్రం (Martyrdom: March 23, 1931)
నియమిత సమయానికంటే 11 గంటల ముందే రహస్యంగా ఉరితీసిన బ్రిటిష్ పిరికితనం ఇది.
ఆ చారిత్రక వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- లాహోర్ కుట్ర కేసు తీర్పు: బ్రిటిష్ స్పెషల్ ట్రిబ్యునల్ భగత్ సింగ్, రాజ్‌గురు, సుఖ్‌దేవ్‌లకు ఉరిశిక్ష ఖరారు చేసింది.
- మార్చి 23 రహస్య ఉరితీత: మార్చి 24 ఉదయం ఉరితీయాల్సి ఉండగా, ప్రజల తిరుగుబాటుకు భయపడి మార్చి 23 సాయంత్రం 7:30 గంటలకే లాహోర్ సెంట్రల్ జైలులో ముగ్గురు వీరులను ఉరితీశారు.
- నవ్వుతూ ఉరికొయ్యల వద్దకు: ఉరి వేదిక వైపు నడుస్తూ "దిల్ సే నికలేగీ న మర్‌కర్ భీ వతన్ కీ ఉల్ఫత్.. మేరీ మిట్టీ సే భీ ఖుష్బూ-ఎ-వతన్ ఆయేగీ" అంటూ దేశభక్తి గీతాలు ఆలపించారు.
- హుస్సేనీవాలా వద్ద రహస్య దహనం: జైలు వెనుక గోడను పగలగొట్టి మృతదేహాలను సట్లెజ్ నదీ తీరంలోని హుస్సేనీవాలా వద్ద కిరోసిన్ పోసి రహస్యంగా దహనం చేయడానికి ప్రయత్నించగా ప్రజలు రావడంతో బ్రిటిష్ సైన్యం పారిపోయింది.
సెప్టెంబర్ 27/28న నిర్వహించే జయంతి కార్యక్రమాలు (Jayanthi Celebrations)
షహీద్ భగత్ సింగ్ జయంతి సందర్భంగా దేశవ్యాప్తంగా పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడతాయి. ఈ రోజున నిర్వహించే ప్రధాన అంశాలను ఇక్కడ తెలుసుకుందాం:
- హుస్సేనీవాలా మరియు ఖట్కర్ కలాన్‌లో నివాళులు: పంజాబ్‌లోని ఆయన పూర్వీకుల గ్రామం ఖట్కర్ కలాన్ మరియు జాతీయ అమరవీరుల స్మారకం హుస్సేనీవాలా వద్ద ముఖ్యమంత్రులు, పౌరులు పుష్పాంజలి ఘటిస్తారు.
- యువజన దేశభక్తి ర్యాలీలు: కళాశాల విద్యార్థులు, యువజన సంఘాలు బసంతి (పసుపు) రంగు తలపాగాలు ధరించి "ఇంక్విలాబ్ జిందాబాద్" నినాదాలతో భారీ బైక్ ర్యాలీలు చేపడతారు.
- మెగా రక్తదాన శిబిరాలు: "రక్తం ఇచ్చి దేశాన్ని కాపాడిన భగత్ సింగ్ స్మరణలో.. రక్తం ఇచ్చి ప్రాణాలను కాపాడుదాం" అనే నినాదంతో వేలాది యూనిట్ల రక్తదానం జరుగుతుంది.
- లైబ్రరీలలో పుస్తక ప్రదర్శనలు: విశ్వవిద్యాలయాలలో భగత్ సింగ్ రాసిన రచనలు, జైలు డైరీలపై ప్రత్యేక పుస్తక ప్రదర్శనలు, చర్చాగోష్ఠులు నిర్వహిస్తారు.
- డిజిటల్ ప్రచారం: సోషల్ మీడియా వేదికలలో #BhagatSingh, #ShaheedBhagatSingh, #BhagatSinghJayanthi, #InquilabZindabad, #ShaheedEAzam, మరియు #YouthIconBhagatSingh హ్యాష్‌ట్యాగ్‌ల ద్వారా నెటిజన్లు నివాళులర్పిస్తారు.
విద్యార్థులకు మరియు సమాజానికి అందే ఉన్నతమైన విద్యా విలువ (Educational Impact)
షహీద్ భగత్ సింగ్ గారి జీవిత మరియు ఆలోచనా ప్రస్థానానికి పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాల విద్యా వ్యవస్థలో, ముఖ్యంగా మోడరన్ ఇండియన్ హిస్టరీ, పొలిటికల్ సైన్స్, ఫిలాసఫీ, సోషియాలజీ మరియు ఎథిక్స్ అభ్యసించే నవతరం విద్యార్థులకు ఎంతో ఉన్నతమైన విద్యా విలువ (Educational Value) ఉంది. విద్యార్థులకు కేవలం తుపాకుల పోరాటంగా కాకుండా, భగత్ సింగ్ నమ్మినట్లు "బాంబులు, పిస్టల్స్ విప్లవాన్ని తీసుకురావు.. విప్లవపు ఖడ్గం ఆలోచనల సానరాయిపైనే పదునెక్కుతుంది" (The sword of revolution is sharpened on the whetting-stone of ideas) అనే అధ్యయన ప్రాముఖ్యత (Intellectual Reading & Ideology), దేశ ప్రయోజనాల కోసం స్వార్థాన్ని, ప్రాణాలను సైతం త్యాగం చేసే నిస్వార్థ దేశభక్తి (Selfless Patriotism & Sacrifice), అంధ విశ్వాసాలను, మత ఛాందసత్వాన్ని తిరస్కరించి ప్రశ్నించే శాస్త్రీయ హేతుబద్ధత (Rational Thinking & Questioning), మరియు సమాజంలోని పేదరిక నిర్మూలన, కార్మిక, కర్షక సమానత్వం కోసం శ్రమించే సామాజిక న్యాయ స్పృహను ఎలా అలవర్చుకోవాలో ఈ అధ్యయనం ద్వారా ప్రాక్టికల్ గా బోధించవచ్చు.
జ్ఞానంతో కూడిన పోరాటమే శాశ్వత మార్పును తెస్తుందన్న సత్యాన్ని నవతరం యువత నిశితంగా గ్రహిస్తుంది. విద్యాసంస్థల్లో సెప్టెంబర్ 27/28న స్వాతంత్ర్య సమర క్విజ్‌లు, నాటకాలు నిర్వహించడం పిల్లలలో దేశభక్తిని పెంపొందిస్తుంది. ఈ విద్యా విలువ నవభారత విద్యార్థులను అంతర్జాతీయ స్థాయి దార్శనికులుగా, దేశ సమగ్రతను కాపాడే ఉత్తమ పౌరులుగా తీర్చిదిద్దడానికి ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది.
ముగింపు (Conclusion)
భారతదేశ స్వాతంత్ర్య సమర చరిత్రలో భగత్ సింగ్ పేరు ఒక నిత్య ప్రజ్వలిత జ్వాల. 23 ఏళ్ల చిన్న వయస్సులోనే ఆయన కనబరిచిన అపరిమిత ధైర్యం, రాజకీయ పరిపక్వత, మరియు అచంచల దేశభక్తి శతాబ్దాలు గడిచినా ప్రపంచవ్యాప్త యువతకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తూనే ఉన్నాయి. "వ్యక్తులను చంపవచ్చు కానీ ఆలోచనలను చంపలేరు.. సామ్రాజ్యాలు కూలిపోవచ్చు కానీ విప్లవ భావాలు ఎప్పటికీ సజీవంగా ఉంటాయి" అని నిరూపించిన అమర యోధుడు ఆయన. స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించి దశాబ్దాలు గడిచినా, ఆయన కలలుగన్న అసమానతలు లేని, దోపిడీ లేని భారతదేశాన్ని నిర్మించడమే మనం ఆయనకు అందించే నిజమైన నివాళి. సెప్టెంబర్ 27/28న జరుపుకునే భగత్ సింగ్ జయంతి, దేశం కోసం జీవించాలని, అన్యాయాలను ఎదిరించి నిలబడాలనే మహోన్నత సందేశాన్ని అందిస్తుంది. అమరవీరుల త్యాగాలను స్మరిస్తూ నవభారత నిర్మాణంలో ముందుకు సాగుదాం. షహీద్-ఎ-ఆజమ్ సర్దార్ భగత్ సింగ్ గారి పవిత్ర స్మృతికి శతకోటి జయంతి ప్రణామాలు. ఇంక్విలాబ్ జిందాబాద్!
Q1: అమరవీరుడు షహీద్ భగత్ సింగ్ (Shaheed Bhagat Singh) జయంతి ఎప్పుడు? ఆయన ఎక్కడ జన్మించారు?
భగత్ సింగ్ జయంతిని అధికారికంగా సెప్టెంబర్ 27 మరియు 28 తేదీలలో జరుపుకుంటారు (రికార్డుల ప్రకారం 1907 సెప్టెంబర్ 27/28). ఆయన అవిభక్త పంజాబ్‌లోని లియాల్‌పూర్ జిల్లా బంగా (Banga) గ్రామంలో జన్మించారు.
Q2: భగత్ సింగ్‌కు ప్రజలు ప్రేమతో ఇచ్చిన ప్రముఖ గౌరవ బిరుదు ఏమిటి?
ఆయనను దేశవ్యాప్తంగా 'షహీద్-ఎ-ఆజమ్' (Shaheed-e-Azam - అమరవీరులలో అగ్రగణ్యుడు) అని పిలుస్తారు.
Q3: భగత్ సింగ్ ప్రసిద్ధి గావించిన చారిత్రక విప్లవ నినాదం ఏది?
'ఇంక్విలాబ్ జిందాబాద్' (Inquilab Zindabad - విప్లవం వర్ధిల్లాలి); ఈ నినాదాన్ని మౌలానా హస్రత్ మోహానీ రచించగా, భగత్ సింగ్ ప్రజా ఉద్యమ నినాదంగా మార్చారు.
Q4: ఢిల్లీ సెంట్రల్ అసెంబ్లీలో భగత్ సింగ్‌తో కలిసి బాంబులు విసిరిన మరో విప్లవకారుడు ఎవరు? ఏ రోజున విసిరారు?
క్రీస్తుశకం 1929 ఏప్రిల్ 8న భగత్ సింగ్‌తో కలిసి బటుకేశ్వర్ దత్ (Batukeshwar Dutt) అసెంబ్లీలో బాంబులు విసిరారు.
Q5: జైలులో ఉంటూ భగత్ సింగ్ రచించిన ప్రపంచ ప్రసిద్ధ తాత్విక వ్యాసం ఏది?
'నేను నాస్తికుడిని ఎందుకు అయ్యాను?' (Why I am an Atheist - 1930).
Q6: భగత్ సింగ్, రాజ్ గురు, సుఖ్‌దేవ్‌లను ఏ తేదీన, ఏ జైలులో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఉరితీసింది?
క్రీస్తుశకం 1931 మార్చి 23న సాయంత్రం లాహోర్ సెంట్రల్ జైలులో ఉరితీశారు (ఈ రోజును 'షహీద్ దివస్' గా జరుపుకుంటారు).