అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవం 23 September | Sign Languages Day Telugu
నిశ్శబ్ద ప్రపంచానికి చేతుల వారధి, అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవ విశిష్టత మరియు చారిత్రక ఐరాస ప్రస్థానం | International Day of Sign Languages 23 September Telugu
ధ్వని లేని నిశ్శబ్ద ప్రపంచంలో జీవిస్తున్న ప్రపంచవ్యాప్త బధిరుల (వినికిడి లోపం ఉన్న వ్యక్తుల) భావప్రకటన స్వేచ్ఛను, మానవ హక్కులను మరియు వారి సాంస్కృతిక అస్తిత్వాన్ని సంరక్షిస్తూ, సంకేత భాషను (Sign Language) ఒక సహజసిద్ధమైన, పూర్తి స్థాయి ప్రామాణిక భాషగా అంతర్జాతీయంగా గుర్తించేలా చేయాలనే సంకల్పంతో ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 23వ తేదీన 'అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవం' (International Day of Sign Languages - IDSL) ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) ఆధ్వర్యంలో అధికారికంగా నిర్వహించబడుతుంది. ప్రపంచ బధిరుల సమాఖ్య (World Federation of the Deaf - WFD) క్రీస్తుశకం 1951 సెప్టెంబర్ 23న రోమ్ నగరంలో స్థాపించబడిన చారిత్రక దినాన్ని పురస్కరించుకుని, ఐరాస సర్వసభ్య సమావేశం (UNGA) 2017 డిసెంబర్లో ఆమోదించిన A/RES/72/161 తీర్మానం ద్వారా ఈ ప్రత్యేక దినోత్సవాన్ని నెలకొల్పింది.
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) మరియు డబ్ల్యూఎఫ్డీ గణాంకాల ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 7 కోట్లకు (70 మిలియన్లకు) పైగా బధిరులు ఉన్నారు; వీరు పరస్పర సంభాషణలకు 300 కి పైగా విభిన్న దేశీయ సంకేత భాషలను ఉపయోగిస్తున్నారు. భారతదేశంలో 'ఇండియన్ సైన్ లాంగ్వేజ్' (ISL) ద్వారా కోట్లాది మంది వినికిడి లోపం గల వ్యక్తులు విద్యను, సమాచారాన్ని పొందుతున్నారు. భారత ప్రభుత్వం న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా 'ఇండియన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ సెంటర్' (ISLRTC) ను ఏర్పాటు చేసి వేల సంఖ్యలో సంకేత పదాలతో కూడిన అధికారిక డిజిటల్ డిక్షనరీలను రూపొందించింది. సంకేత భాష అనేది కేవలం చేతుల కదలికలు మాత్రమే కాదు; ముఖ కవళికలు, కళ్ల భావాలు, మరియు శరీర భంగిమలు కలగలిసిన ఒక సంపూర్ణ వ్యాకరణ వ్యవస్థ. విద్యాసంస్థలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, టీవీ వార్తలలో సంకేత భాషా ఇంటర్ప్రిటర్లను (Interpreters) అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారా బధిరులకు సమాన అవకాశాలు కల్పించవచ్చని ఈ దినోత్సవం స్పష్టం చేస్తుంది. సెప్టెంబర్ 23న ప్రభుత్వ భవనాలపై నీలిరంగు కాంతులను (Blue Light - ఐక్యతా చిహ్నం) ప్రదర్శిస్తారు. ఈ సమగ్ర వ్యాసంలో సంకేత భాషల దినోత్సవ మూలాలు, డబ్ల్యూఎఫ్డీ పాత్ర, సంకేత భాషా నిర్మాణం, బధిరుల హక్కులు మరియు సమగ్ర విశ్లేషణను తెలుసుకుందాం.
అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవ ఆవిర్భావం మరియు ఐరాస తీర్మానం (Origin: WFD 1951 & UNGA 2017)
బధిరుల ఆత్మగౌరవాన్ని అంతర్జాతీయ చట్టాల పరిధిలోకి తీసుకువచ్చిన చారిత్రక ప్రస్థానం ఇది.
ఆ చారిత్రక పరిణామాల వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- వరల్డ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ది డెఫ్ స్థాపన (1951): క్రీస్తుశకం 1951 సెప్టెంబర్ 23న ఇటలీలోని రోమ్ నగరంలో ప్రపంచ బధిరుల సమాఖ్య (WFD) ఏర్పాటైంది; నేడు ఇది 135 కి పైగా దేశాల జాతీయ సంఘాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది.
- ఐరాస తీర్మానం (A/RES/72/161): డబ్ల్యూఎఫ్డీ ప్రతిపాదనను ఆంటిగ్వా మరియు బార్బుడా దేశం స్పాన్సర్ చేయగా, 97 దేశాల మద్దతుతో 2017 డిసెంబర్ 19న ఐరాస సర్వసభ్య సమావేశం సెప్టెంబర్ 23ను అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవంగా ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది.
- తొలి అంతర్జాతీయ వేడుకలు (2018): క్రీస్తుశకం 2018 సెప్టెంబర్ 23న ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రథమ అధికారిక సంకేత భాషల దినోత్సవం ఘనంగా నిర్వహించబడింది.
- ఇంటర్నేషనల్ వీక్ ఆఫ్ ది డెఫ్: సెప్టెంబర్ చివరి వారంలో జరిగే 'అంతర్జాతీయ బధిరుల వారం' (International Week of the Deaf) లో భాగంగా ఈ రోజు అత్యంత కీలక ఘట్టంగా నిలుస్తుంది.
సంకేత భాష యొక్క శాస్త్రీయ నిర్మాణం మరియు వ్యాకరణం (Linguistics of Sign Language)
చేతులు, ముఖ కవళికలతో సంపూర్ణ భావాన్ని ఆవిష్కరించే సహజ భాషా శాస్త్రమిది.
ఆ వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- సంపూర్ణ సహజ భాష: సంకేత భాష అనేది మాట్లాడే భాషల యొక్క కృత్రిమ అనుకరణ కాదు; దీనికి సొంత పదజాలం, వాక్య నిర్మాణం, మరియు ప్రత్యేకమైన వ్యాకరణ నియమాలు (Grammar) ఉంటాయి.
- పంచాంగ అంశాలు (Five Parameters): చేతి ఆకారం (Handshape), కదలిక (Movement), స్థానం (Location), అరచేతి దిశ (Palm Orientation), మరియు నాన్-మాన్యువల్ సిగ్నల్స్ (ముఖ కవళికలు, పెదవుల కదలిక) ద్వారా భావాలు వ్యక్తమవుతాయి.
- ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు: మాట్లాడే భాషల మాదిరిగానే సంకేత భాషలూ దేశాన్ని బట్టి మారుతుంటాయి (ఉదాహరణకు ISL - భారతీయ సంకేత భాష, ASL - అమెరికన్ సైన్ లాంగ్వేజ్, BSL - బ్రిటిష్ సైన్ లాంగ్వేజ్).
- దృశ్యమాన స్పష్టత (Visual Communication): బధిరుల మెదడులోని విజువల్ కార్టెక్స్ అత్యంత చురుగ్గా పనిచేసి వేగవంతమైన సంకేతాలను సైతం సెకన్ల వ్యవధిలో గ్రహించగలుగుతుంది.
భారతదేశంలో ఇండియన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ (ISL) వికాసం మరియు ISLRTC
భారతదేశంలో బధిరుల విద్యా హక్కుల కోసం ప్రభుత్వం చేపట్టిన విప్లవాత్మక చర్యలు ఇవి.
ఆ ప్రగతి వివరాలు ఇక్కడ చూద్దాం:
- ISLRTC స్థాపన: కేంద్ర సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో న్యూఢిల్లీలో 'ఇండియన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ సెంటర్' (ISLRTC) ఏర్పాటైంది.
- 10,000 పదాల అధికారిక డిక్షనరీ: దైనందిన సంభాషణలు, న్యాయ, వైద్య, విద్యా సంబంధిత పదాలతో కూడిన సమగ్ర డిజిటల్ ISL నిఘంటువును రూపొందించారు.
- ఎన్సీఈఆర్టీ పాఠ్యపుస్తకాలు సంకేత భాషలోకి: 1 నుండి 12వ తరగతి పాఠశాల పాఠ్యపుస్తకాలను, యూట్యూబ్ వీడియో పాఠాలను భారతీయ సంకేత భాషలోకి అనువదించి దివ్యాంగ విద్యార్థులకు ఉచితంగా అందిస్తున్నారు.
- దూరదర్శన్ ప్రత్యేక న్యూస్ బులెటిన్లు: జాతీయ దూరదర్శన్ మరియు ప్రధాన న్యూస్ ఛానళ్లలో రోజూ సంకేత భాషా నిపుణులతో బులెటిన్లను ప్రసారం చేస్తున్నారు.
- దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం 2016 (RPwD Act 2016): సంకేత భాషను అధికారిక కమ్యూనికేషన్ మాధ్యమంగా గుర్తించి, పరీక్షలలో సాంకేతిక తోడ్పాటును తప్పనిసరి చేసింది.
బధిరుల సమ్మిళిత సమాజం - సవాళ్లు మరియు పరిష్కారాలు (Inclusion & Equal Rights)
వికలాంగత్వాన్ని లోపంగా కాకుండా జీవవైవిధ్యంలో ఒక ప్రత్యేక రూపంగా గౌరవించాల్సిన అవసరం ఇది.
ఆ వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- సాధారణ పాఠశాలల్లో సంకేత భాష: సాధారణ విద్యార్థులకు కూడా ప్రాథమిక పాఠశాల స్థాయి నుండే సంకేత భాషను బోధించడం ద్వారా బధిరులతో సులభంగా స్నేహం చేయవచ్చు.
- ప్రజాసేవల్లో ఇంటర్ప్రిటర్లు: కోర్టులు, పోలీస్ స్టేషన్లు, ఆసుపత్రులు, రైల్వే స్టేషన్లలో కనీసం ఒక శిక్షణ పొందిన సైన్ లాంగ్వేజ్ అనువాదకుడు ఉండేలా చూడటం.
- డిజిటల్ సదుపాయాలు: అన్ని ప్రభుత్వ వెబ్సైట్లు, మొబైల్ యాప్లలో సంకేత భాషా వీడియో మార్గదర్శకాలను అమర్చడం.
- ఉపాధి అవకాశాలు: వినికిడి లోపం ఉన్నవారికి ఐటీ, డేటా ఎంట్రీ, డిజైనింగ్, హోటల్ పరిశ్రమలలో వారి నైపుణ్యాలకు తగిన ఉద్యోగాలు కల్పించడం.
సెప్టెంబర్ 23న నిర్వహించే అధికారిక కార్యక్రమాలు (Observation Activities)
సెప్టెంబర్ 23న అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా పలు ఆసక్తికర కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడతాయి. ఈ రోజున నిర్వహించే ప్రధాన కార్యక్రమాలను ఇక్కడ తెలుసుకుందాం:
- బ్లూ లైట్ కాంతులు (Shine a Blue Light): బధిరుల సమానత్వానికి, ఐక్యతకు ప్రతీక అయిన నీలి రంగు కాంతులతో పార్లమెంట్ భవనాలు, మున్సిపల్ కార్యాలయాలు, స్మారక స్తూపాలను అలంకరిస్తారు.
- సైన్ లాంగ్వేజ్ వర్క్షాప్లు: కార్పొరేట్ కంపెనీలు, కళాశాలల్లో ఉద్యోగులకు ప్రాథమిక సంకేతాలు, అక్షరమాల (Finger-spelling) నేర్పించే ప్రత్యేక శిక్షణలు ఇస్తారు.
- జాతీయ స్థాయి సైన్ లాంగ్వేజ్ పోటీలు: ISLRTC ఆధ్వర్యంలో బధిర విద్యార్థులకు వ్యాసరచన, నాటకాలు, సైన్ లాంగ్వేజ్ క్విజ్ పోటీలు నిర్వహిస్తారు.
- ఉత్తమ అనువాదకులకు సత్కారాలు: బధిరుల సమాజానికి నిస్వార్థ సేవలందించే సైన్ లాంగ్వేజ్ ఇంటర్ప్రిటర్లను ప్రభుత్వం సత్కరిస్తుంది.
- డిజిటల్ ప్రచారం: సోషల్ మీడియా వేదికలలో #SignLanguagesDay, #IDSL, #SignLanguageForEveryone, #WFD, #IndianSignLanguage, మరియు #InclusionMatters హ్యాష్ట్యాగ్ల ద్వారా వీడియో సందేశాలు షేర్ చేస్తారు.
విద్యార్థులకు మరియు సమాజానికి అందే ఉన్నతమైన విద్యా విలువ (Educational Impact)
అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవానికి పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాల విద్యా వ్యవస్థలో, ముఖ్యంగా లింగ్విస్టిక్స్ (భాషాశాస్త్రం), స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్, హ్యూమన్ రైట్స్, సోషియాలజీ మరియు న్యూరోసైన్సెస్ అభ్యసించే నవతరం విద్యార్థులకు ఎంతో ఉన్నతమైన విద్యా విలువ (Educational Value) ఉంది. విద్యార్థులకు కేవలం మాట్లాడే భాషలకే పరిమితం కాకుండా, చేతులు మరియు ముఖ కవళికలతో సాగే దృశ్యమాన కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థను అర్థం చేసుకునే విస్తృత భాషా దృక్పథం (Visual Linguistic Diversity), వినికిడి లోపం ఉన్న తోటి పిల్లలను చూసి జాలి పడకుండా వారితో సమానంగా సంభాషించే సామాజిక సమగ్రతా సంస్కారం (Inclusive Empathy & Non-discrimination), సమాజంలోని ప్రతి వ్యక్తికీ విద్య మరియు భావప్రకటన స్వేచ్ఛ పొందే ప్రాథమిక హక్కు ఉందన్న రాజ్యాంగ స్పృహ (Right to Accessibility), మరియు నూతన సంకేతాలను నేర్చుకోవడం ద్వారా మెదడు చురుకుదనాన్ని పెంచుకునే నైపుణ్యాన్ని ఎలా అలవర్చుకోవాలో ఈ అధ్యయనం ద్వారా ప్రాక్టికల్ గా బోధించవచ్చు.
భాష అనేది కేవలం శబ్దం మాత్రమే కాదు, అది మనస్సుల కలయిక అన్న సత్యాన్ని నవతరం యువత నిశితంగా గ్రహిస్తుంది. పాఠశాలల్లో సెప్టెంబర్ 23న సైన్ లాంగ్వేజ్ వర్క్షాప్లు ఏర్పాటు చేయడం, బధిర పాఠశాలలను సందర్శించడం పిల్లలలో సున్నితత్వాన్ని పెంపొందిస్తుంది. ఈ విద్యా విలువ నవభారత విద్యార్థులను అంతర్జాతీయ స్థాయి మానవతా స్పృహ కలిగిన, సంస్కారవంతమైన ఉత్తమ పౌరులుగా తీర్చిదిద్దడానికి ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది.
ముగింపు (Conclusion)
మాట్లాడలేకపోవడం లేదా వినలేకపోవడం భావాల ప్రసారానికి ఏమాత్రం అడ్డంకి కాదని, చేతి వేళ్లు పలికించే లయలో కూడా అనిర్వచనీయమైన భావగాంభీర్యం దాగి ఉందని నిరూపించే అపురూప భాష సంకేత భాష. నిశ్శబ్ద ప్రపంచంలో నివసిస్తున్న కోట్లాది మంది సోదర సోదరీమణులకు సంకేత భాషే వారి ఆత్మగౌరవ గళం. వారి భాషను గుర్తించి, నేర్చుకుని, ప్రోత్సహించినప్పుడే నిజమైన సమ్మిళిత సమాజం ఆవిష్కృతమవుతుంది. సంకేత భాషా అనువాదకులను ప్రోత్సహిస్తూ, ప్రతి రంగంలోనూ బధిరులకు సమాన అవకాశాలు కల్పించడం నాగరిక సమాజ బాధ్యత. సెప్టెంబర్ 23న జరుపుకునే అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవం, చేతుల సైగల ద్వారా హృదయాలను కలుపుతూ మానవతా విలువలతో కూడిన సమసమాజాన్ని నిర్మించుకోవాలనే మహోన్నత సందేశాన్ని అందిస్తుంది. బధిరుల భాషా హక్కులను గౌరవిస్తూ ముందుకు సాగుదాం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సమస్త బధిరులకు, సంకేత భాషా నిపుణులందరికీ అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవ హృదయపూర్వక శుభాకాంక్షలు.
Q1: అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవం (International Day of Sign Languages) ఏ తేదీన నిర్వహిస్తారు?
ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 23వ తేదీన ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) ఆధ్వర్యంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అధికారికంగా నిర్వహిస్తారు.
Q2: సెప్టెంబర్ 23వ తేదీనే ఈ దినోత్సవంగా ఎందుకు ఎంపిక చేశారు?
క్రీస్తుశకం 1951 సెప్టెంబర్ 23న రోమ్ నగరంలో 'వరల్డ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ది డెఫ్' (World Federation of the Deaf - WFD) స్థాపించబడిన చారిత్రక జ్ఞాపకార్థం దీనిని ఎంపిక చేశారు.
Q3: ఐక్యరాజ్యసమితి ఈ దినోత్సవాన్ని ఏ తీర్మానం ద్వారా, ఏ సంవత్సరంలో ఆమోదించింది?
ఐరాస సర్వసభ్య సమావేశం 2017 డిసెంబర్లో తీర్మానం A/RES/72/161 ద్వారా ఆమోదించగా, 2018 నుండి అధికారికంగా అమలవుతోంది.
Q4: భారతదేశంలో సంకేత భాషా పరిశోధన మరియు శిక్షణను పర్యవేక్షించే అధికారిక సంస్థ ఏది?
కేంద్ర సామాజిక న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని ఇండియన్ సైన్ లాంగ్వేజ్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ (ISLRTC, న్యూఢిల్లీ).
Q5: అంతర్జాతీయ సంకేత భాషల దినోత్సవం సందర్భంగా భవనాలపై ప్రదర్శించే అధికారిక ఐక్యతా రంగు ఏది?
బధిర సమాజ ఐక్యతకు మరియు సమాన హక్కులకు ప్రతీకగా నీలి రంగు (Blue Light) కాంతులను ప్రదర్శిస్తారు.
Q6: సంకేత భాషలో భావప్రకటనకు ఉపయోగపడే ప్రధాన అంగాలు ఏవి?
చేతి వేళ్లు, అరచేతులు, ముఖ కవళికలు (Facial Expressions), కళ్లు, పెదవులు మరియు శరీర భంగిమలు.