కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి వర్ధంతి 27 September | Kotla Vijaya Bhaskara Reddy Vardhanthi Telugu
రాయలసీమ ముద్దుబిడ్డ, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి వర్ధంతి విశిష్టత మరియు చారిత్రక రాజకీయ ప్రస్థానం | Kotla Vijaya Bhaskara Reddy Vardhanthi 27 September Telugu
గాంధేయ సిద్ధాంతాలతో స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొని క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో జైలు జీవితం గడిపి, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి రెండు పర్యాయాలు (1982-1983 మరియు 1992-1994) ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసి, కేంద్ర ప్రభుత్వంలో న్యాయ శాఖ మంత్రిగా చట్ట సంస్కరణలకు శ్రీకారం చుట్టి, కరవు పీడిత రాయలసీమకు తాగు మరియు సాగునీటిని అందించడానికి తెలుగు గంగ, శ్రీశైలం కుడిగట్టు కాలువ (SRBC) ప్రాజెక్టుల పురోగతికి అహర్నిశలు శ్రమించిన అజాతశత్రువు, దార్శనిక నాయకుడు కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి (Kotla Vijaya Bhaskara Reddy) వర్ధంతి (పుణ్యతిథి) ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 27వ తేదీన తెలుగు నేలపై అత్యంత గౌరవప్రపత్తులతో నిర్వహించబడుతుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కర్నూలు జిల్లా లద్దగిరి గ్రామంలో క్రీస్తుశకం 1920 ఆగస్టు 16న జన్మించిన ఆయన, క్రీస్తుశకం 2001 సెప్టెంబర్ 27న హైదరాబాదులో పరమపదించారు.
కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి విద్యార్థి దశ నుంచే జాతీయ భావాలతో మెలిగారు. మద్రాస్ లా కాలేజీలో న్యాయశాస్త్రం చదువుతూనే జాతీయోద్యమంలో క్రియాశీలకంగా పాల్గొని బ్రిటిష్ వారిచే అరెస్టు చేయబడ్డారు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత కర్నూలు జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్‌గా తన పాలనా దక్షతను నిరూపించుకున్నారు. నీలం సంజీవరెడ్డి, కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి కేబినెట్లలో కీలక మంత్రిగా పనిచేసిన ఆయన, లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఆరుసార్లు కర్నూలు నియోజకవర్గం నుండి ఘన విజయం సాధించారు. 1982 లో తొలిసారిగా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టి పరిపాలనలో క్రమశిక్షణను తెచ్చారు. అనంతరం పీవీ నరసింహారావు కేంద్ర ప్రభుత్వంలో కేంద్ర న్యాయ, కంపెనీ వ్యవహారాల మంత్రిగా కీలక చట్టాల రూపకల్పన చేశారు. 1992 లో నేదురుమల్లి జనార్దనరెడ్డి రాజీనామా అనంతరం రెండవసారి ముఖ్యమంత్రి పీఠాన్ని అధిరోహించి పాణ్యం ఉప ఎన్నికలో రికార్డు మెజారిటీతో విజయం సాధించారు. కర్నూలు జిల్లా అభివృద్ధికి, తుంగభద్ర-కృష్ణా నదీ జలాల సమర్థ వినియోగానికి ఆయన చేసిన సేవలు చిరస్మరణీయమైనవి. సెప్టెంబర్ 27న కర్నూలులోని కోట్ల సమాధి ఘాట్, హైదరాబాద్‌లలో ఆయన విగ్రహాలకు పూలమాలలు వేసి సర్వమత ప్రార్థనలు నిర్వహిస్తారు. ఈ సమగ్ర వ్యాసంలో కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి గారి బాల్యం, స్వాతంత్ర్య పోరాటం, ముఖ్యమంత్రిగా సంక్షేమ పథకాలు, రాయలసీమ ప్రాజెక్టులు మరియు సమగ్ర రాజకీయ విశ్లేషణను తెలుసుకుందాం.
కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి బాల్యం, విద్య మరియు స్వాతంత్ర్య సమరం (Early Life: 1920-1947)
కర్నూలు పల్లె నుండి క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ జైలు గోడల వరకు సాగిన దేశభక్తి ప్రస్థానం ఇది.
ఆయన ప్రారంభ జీవిత వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- జననం మరియు స్వస్థలం: కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి క్రీస్తుశకం 1920 ఆగస్టు 16న కర్నూలు జిల్లా కోడుమూరు సమీపంలోని లద్దగిరి గ్రామంలో సాంప్రదాయ వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించారు; ఆయన తండ్రి కోట్ల పిచ్చిరెడ్డి, తల్లి నారాయణమ్మ.
- విద్యాభ్యాసం: అనంతపురం బెసెంట్ థియోసాఫికల్ హైస్కూల్, మదనపల్లె బీటీ కాలేజీలలో చదివి, అనంతరం మద్రాస్ లా కాలేజీ నుండి న్యాయశాస్త్ర పట్టా (B.L.) పొందారు.
- క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం (1942): మహాత్మా గాంధీ ఇచ్చిన "డూ ఆర్ డై" పిలుపుతో ప్రభావితమై విద్యార్థి నాయకుడిగా క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొని బ్రిటిష్ పోలీసుల లాఠీదెబ్బలను భరించి జైలు శిక్ష అనుభవించారు.
- న్యాయవాద వృత్తి కంటే ప్రజాసేవ: న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీస్ ప్రారంభించినప్పటికీ, ప్రజలకు నిస్వార్థ సేవ చేయాలనే సంకల్పంతో కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా ప్రత్యక్ష రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టారు.
స్థానిక సంస్థల రథసారథి నుండి రాష్ట్ర కేబినెట్ దాకా (Rise in Andhra Politics)
కర్నూలు జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్‌గా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పాఠశాలలు, రహదారుల విప్లవానికి నాంది పలికిన దశ ఇది.
ఆ ప్రస్థాన వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- కర్నూలు జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్ (1959-1967): కర్నూలు జిల్లా అంతటా మారుమూల గ్రామాలకు రోడ్లు వేయించడం, వందలాది జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలను మంజూరు చేయించి గ్రామీణ విద్యాభివృద్ధికి బలమైన పునాదులు వేశారు.
- శాసనసభ్యుడిగా ఎన్నిక: 1955 లో తొలిసారిగా కర్నూలు శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొంది అసెంబ్లీలో అడుగుపెట్టారు.
- కీలక మంత్రి పదవులు: నీలం సంజీవరెడ్డి, దామోదరం సంజీవయ్య, కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి మంత్రివర్గాలలో ఆర్థిక, వ్యవసాయ, భారీ నీటిపారుదల శాఖా మంత్రిగా విశేష సేవలందించారు.
- రాయలసీమ సంక్షేమం: తీవ్ర కరవు ప్రాంతమైన రాయలసీమకు తుంగభద్ర ఎగువ కాలువ (HLC), దిగువ కాలువ (LLC) ల ద్వారా నీరందించే ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమకూర్చారు.
రెండు పర్యాయాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పాలనా వైభవం (Chief Minister of AP)
సంక్షోభ సమయాలలో రాష్ట్రాన్ని సమర్థవంతంగా నడిపించిన పరిపాలనా దక్షత ఇది.
ఆ రెండు పర్యాయాల పాలనా విశేషాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- తొలిసారి ముఖ్యమంత్రి (1982 సెప్టెంబర్ 20 - 1983 జనవరి 9): భవనం వెంకట్రామ్ తర్వాత రాష్ట్ర రాజకీయ అస్థిరత నెలకొన్న సమయంలో ఇందిరా గాంధీ ఆదేశాల మేరకు తొలిసారి సీఎంగా బాధ్యతలు స్వీకరించి పాలనలో క్రమశిక్షణను తీసుకొచ్చారు.
- రెండవసారి ముఖ్యమంత్రి (1992 అక్టోబర్ 9 - 1994 డిసెంబర్ 12): నేదురుమల్లి జనార్దనరెడ్డి రాజీనామా అనంతరం శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి పీవీ నరసింహారావు ఆశీస్సులతో రెండవసారి సీఎంగా పగ్గాలు చేపట్టారు.
- పాణ్యం రికార్డు విజయం: ముఖ్యమంత్రిగా ఉంటూ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహించేందుకు కర్నూలు జిల్లా పాణ్యం నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఏకంగా 90 వేలకు పైగా ఓట్ల రికార్డు మెజారిటీతో చారిత్రక విజయం సాధించారు.
- పూర్తి మద్యపాన నిషేధ నిర్ణయం: నెల్లూరు జిల్లా దూబగుంటలో మహిళలు ప్రారంభించిన సారా వ్యతిరేక ఉద్యమానికి స్పందించి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా నాటుసారా (Arrack) ను పూర్తిగా నిషేధిస్తూ విప్లవాత్మక నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
- రైతులకు ఉచిత విద్యుత్ భావన: వ్యవసాయ పంపుసెట్లకు నామమాత్రపు హార్స్ పవర్ శ్లాబ్ రేట్లను అమలు చేసి రైతులకు పెద్దపీట వేశారు.
కేంద్ర న్యాయ శాఖ మంత్రిగా జాతీయ స్థాయి సేవలు (Union Cabinet Minister)
దేశ అత్యున్నత చట్టసభలలో, ఢిల్లీ కేంద్ర కేబినెట్‌లో రాజనీతిజ్ఞుడిగా వెలుగొందిన ఘట్టాలు ఇవి.
ఆ జాతీయ సేవల వివరాలు ఇక్కడ చూద్దాం:
- ఆరుసార్లు లోక్‌సభ ఎంపీ: కర్నూలు పార్లమెంట్ స్థానం నుండి 1977, 1980, 1984, 1989, 1991, మరియు 1998 లలో ఏకంగా ఆరు పర్యాయాలు లోక్‌సభకు ఎన్నికై రికార్డు సృష్టించారు.
- కేంద్ర న్యాయ, కంపెనీ వ్యవహారాల మంత్రి: పీవీ నరసింహారావు కేంద్ర ప్రభుత్వంలో కేంద్ర న్యాయ శాఖ మంత్రిగా సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల న్యాయమూర్తుల నియామక ప్రక్రియలు, ఎన్నికల చట్టాల సంస్కరణల్లో కీలక భూమిక పోషించారు.
- పార్లమెంటరీ పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ (PAC): పీఏసీ సభ్యుడిగా ప్రభుత్వ వ్యయాల్లో పారదర్శకతకు నిలబడ్డారు.
- రాయలసీమ ప్రాజెక్టులకు కేంద్ర అనుమతులు: తెలుగు గంగ ప్రాజెక్టుకు పర్యావరణ, అటవీ శాఖల క్లియరెన్సులు వేగంగా రావడంలో కేంద్ర మంత్రిగా ఆయన పలుకుబడి ఎంతగానో తోడ్పడింది.
రాయలసీమ సాగునీటి స్వప్నం - తెలుగు గంగ మరియు SRBC
రాయలసీమ కరవు నేలలను సస్యశ్యామలం చేయడానికి ఆయన చేసిన భగీరథ ప్రయత్నమిది.
ఆ ప్రాజెక్టుల వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- తెలుగు గంగ ప్రాజెక్ట్ (Telugu Ganga): చెన్నై నగరానికి తాగునీరు అందిస్తూనే రాయలసీమలోని కర్నూలు, కడప జిల్లాల్లోని లక్షలాది ఎకరాలకు సాగునీరు అందించే తెలుగు గంగ ప్రాజెక్ట్ పనులను ముఖ్యమంత్రిగా శరవేగంగా ముందుకు నడిపించారు.
- శ్రీశైలం కుడిగట్టు కాలువ (SRBC): ఎస్సార్బీసీ కాలువ నిర్మాణానికి తగినన్ని నిధులు కేటాయించి బనగానపల్లె, కోయిలకుంట్ల ప్రాంతాలకు సాగునీటి కల సాకారమయ్యేలా చేశారు.
- కర్నూలు మెడికల్ కాలేజ్ & ఆసుపత్రి విస్తరణ: రాయలసీమ ప్రజలకు మెరుగైన ఉచిత వైద్యం అందించేందుకు కర్నూలు ప్రభుత్వ సర్వజన ఆసుపత్రి (GGH) ని సూపర్ స్పెషాలిటీ స్థాయికి ఆధునీకరించారు.
- అస్తమయం (2001 సెప్టెంబర్ 27): తీవ్ర అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ క్రీస్తుశకం 2001 సెప్టెంబర్ 27న హైదరాబాదులోని నిమ్స్ (NIMS) ఆసుపత్రిలో తన 81వ ఏట తుదిశ్వాస విడిచారు.
సెప్టెంబర్ 27న నిర్వహించే వర్ధంతి సంస్మరణ కార్యక్రమాలు (Observation Activities)
సెప్టెంబర్ 27న కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి వర్ధంతి సందర్భంగా కర్నూలుతో పాటు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ అంతటా పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడతాయి. ఈ రోజున నిర్వహించే ప్రధాన అంశాలను ఇక్కడ తెలుసుకుందాం:
- కర్నూలు సమాధి ఘాట్ వద్ద నివాళులు: కర్నూలు నగరంలోని ఆయన సమాధి వద్ద కుటుంబ సభ్యులు (కోట్ల సూర్యప్రకాష్ రెడ్డి, కోట్ల సుజాతమ్మ), రాజకీయ నాయకులు, అశేష ప్రజానీకం ఘనంగా పుష్పాంజలి ఘటిస్తారు.
- హైదరాబాద్ కోట్ల విగ్రహ నివాళి: హైదరాబాద్ ట్యాంక్ బండ్ సమీపంలో లేదా లక్డీకాపూల్‌లోని ఆయన విగ్రహానికి కాంగ్రెస్ మరియు వివిధ పార్టీల నాయకులు పూలమాలలు వేసి శ్రద్ధాంజలి అర్పిస్తారు.
- పేదలకు అన్నదానం మరియు వస్త్రదానం: కర్నూలు జిల్లా వ్యాప్తంగా సేవా సమితుల ఆధ్వర్యంలో ఆసుపత్రులలో పండ్ల పంపిణీ, అనాథాశ్రమాలలో అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేపడతారు.
- రైతు మరియు జల సంరక్షణ సదస్సులు: రాయలసీమ సాగునీటి ప్రాజెక్టుల ప్రస్తుత పరిస్థితిపై సాగునీటి నిపుణులతో రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాలు నిర్వహిస్తారు.
- డిజిటల్ ప్రచారం: సోషల్ మీడియా వేదికలలో #KotlaVijayaBhaskaraReddy, #KotlaVardhanthi, #FormerCMAP, #RayalaseemaLeader, #TeluguGanga, మరియు #KurnoolGandhi ಹ్యాష్‌ట్యాగ్‌ల ద్వారా ప్రజలు సందేశాలు పంచుకుంటారు.
విద్యార్థులకు మరియు సమాజానికి అందే ఉన్నతమైన విద్యా విలువ (Educational Impact)
కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి గారి జీవిత మరియు రాజకీయ ప్రస్థానానికి పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాల విద్యా వ్యవస్థలో, ముఖ్యంగా పొలిటికల్ సైన్స్, పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర, లీడర్‌షిప్ స్టడీస్ మరియు రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ అభ్యసించే నవతరం విద్యార్థులకు ఎంతో ఉన్నతమైన విద్యా విలువ (Educational Value) ఉంది. విద్యార్థులకు కేవలం అధికార రాజకీయాలకే పరిమితం కాకుండా, ఒక నాయకుడు స్థానిక సంస్థల (జిల్లా పరిషత్) స్థాయి నుండే ప్రజలతో మమేకమై వారి మౌలిక అవసరాలైన పాఠశాలలు, తాగునీరు కల్పించడమే అసలైన ప్రజాసేవ అనే పాలనా దృక్పథం (Grassroots Governance & Leadership), రాజకీయాలలో ప్రత్యర్థులు ఉన్నప్పటికీ ఎవరితోనూ వ్యక్తిగత ద్వేషాలు లేకుండా హుందాగా వ్యవహరించే అజాతశత్రుత్వ సంస్కారం (Statesmanship & Political Ethics), కరవు పీడిత ప్రాంతాల దాహార్తిని తీర్చే భారీ సాగునీటి ప్రాజెక్టుల రూపకల్పన మరియు పట్టుదలతో సాధించే దార్శనికత (Visionary Irrigation Planning), మరియు ఎన్ని ఉన్నత పదవులు అధిరోహించినా నిరాడంబరంగా జీవించే స్వచ్ఛమైన జీవితాన్ని ఎలా అలవర్చుకోవాలో ఈ అధ్యయనం ద్వారా ప్రాక్టికల్ గా బోధించవచ్చు.
ప్రజాహితమే ప్రజాప్రతినిధికి పరమావధి అన్న సత్యాన్ని నవతరం యువ నాయకులు నిశితంగా గ్రహిస్తారు. విద్యాసంస్థల్లో సెప్టెంబర్ 27న ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా చరిత్ర క్విజ్‌లు, రాయలసీమ జలవనరులపై డిబేట్లు నిర్వహించడం పిల్లలలో సామాజిక స్పృహను పెంపొందిస్తుంది. ఈ విద్యా విలువ నవభారత విద్యార్థులను అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రజాప్రతినిధులుగా, బాధ్యతాయుత పౌరులుగా తీర్చిదిద్దడానికి ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది.
ముగింపు (Conclusion)
తెలుగునాట విలువలతో కూడిన హుందాతన రాజకీయాలకు కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి ఒక నిలువెత్తు నిదర్శనం. కర్నూలు గడ్డపై ఒక సాధారణ రైతు కుటుంబంలో పుట్టి, ముఖ్యమంత్రిగా రాష్ట్రాన్ని, కేంద్ర మంత్రిగా దేశాన్ని నడిపించిన ఆయన రాజకీయ ప్రస్థానం భావితరాలకు ఆదర్శప్రాయం. రాయలసీమ కరవు తీర్చాలనే ఆయన తపన, తెలుగు గంగ ద్వారా నీటిని పారించిన ఆయన చొరవ ప్రజల గుండెల్లో ఆయనను చిరస్థాయిగా నిలిపాయి. పదవుల కోసం పాకులాడకుండా, సంక్షోభ సమయాల్లో పార్టీకి, ప్రజలకు కొండంత అండగా నిలిచిన నిష్కళంక రాజనీతిజ్ఞుడు ఆయన. సెప్టెంబర్ 27న జరుపుకునే ఆయన వర్ధంతి వేడుకలు, ప్రజా శ్రేయస్సే లక్ష్యంగా నిస్వార్థ రాజకీయాలు చేయాలని, నీటి వనరులను సద్వినియోగం చేసుకుని వ్యవసాయ రంగాన్ని బలోపేతం చేయాలనే మహోన్నత సందేశాన్ని అందిస్తాయి. రాయలసీమ ముద్దుబిడ్డను స్మరిస్తూ ముందుకు సాగుదాం. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి గారి పవిత్ర స్మృతికి ఘనమైన వర్ధంతి నివాళులు.
Q1: ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి (Kotla Vijaya Bhaskara Reddy) వర్ధంతి ఎప్పుడు? ఆయన ఎక్కడ జన్మించారు?
కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి వర్ధంతి ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 27వ తేదీన జరుపుకోబడుతుంది (ఆయన క్రీస్తుశకం 2001 సెప్టెంబర్ 27న హైదరాబాదులో కన్నుమూశారు). ఆయన క్రీస్తుశకం 1920 ఆగస్టు 16న కర్నూలు జిల్లా లద్దగిరి గ్రామంలో జన్మించారు.
Q2: కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్ని పర్యాయాలు బాధ్యతలు నిర్వహించారు?
ఆయన రెండు పర్యాయాలు ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు: మొదటిసారి 1982-1983 లో, మరియు రెండవసారి 1992-1994 లో.
Q3: కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు ఏ శాసనసభ స్థానం నుండి రికార్డు మెజారిటీతో గెలుపొందారు?
కర్నూలు జిల్లాలోని పాణ్యం (Panyam) శాసనసభ నియోజకవర్గం ఉప ఎన్నికలో సుమారు 90 వేలకు పైగా ఓట్ల భారీ ఆధిక్యంతో గెలుపొందారు.
Q4: పీవీ నరసింహారావు కేంద్ర ప్రభుత్వంలో కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి ఏ మంత్రిత్వ శాఖను నిర్వహించారు?
కేంద్ర న్యాయ మరియు కంపెనీ వ్యవహారాల మంత్రిగా (Union Minister of Law and Justice) సేవలందించారు.
Q5: కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి కర్నూలు పార్లమెంట్ నియోజకవర్గం నుండి ఎన్నిసార్లు లోక్‌సభ ఎంపీగా ఎన్నికయ్యారు?
ఆయన మొత్తం ఆరు పర్యాయాలు (6 Times) లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.
Q6: రాయలసీమ మరియు చెన్నై దాహార్తిని తీర్చే ఏ చారిత్రక ప్రాజెక్టును కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి వేగవంతం చేశారు?
తెలుగు గంగ ప్రాజెక్ట్ (Telugu Ganga Project) మరియు శ్రీశైలం కుడిగట్టు కాలువ (SRBC).