బేగం అక్తర్ జయంతి 7 October | Begum Akhtar Jayanthi Telugu
హిందుస్తానీ గజల్ సామ్రాజ్ఞి, 'మల్లికా-ఎ-గజల్' బేగం అక్తర్ జయంతి విశిష్టత మరియు చారిత్రక శాస్త్రీయ సంగీత ప్రస్థానం | Begum Akhtar Jayanthi 7 October Telugu
భారతీయ ఉపశాస్త్రీయ సంగీత ప్రక్రియలైన గజల్, తుమ్రీ మరియు దాద్రా గానాలలో తనదైన కమ్మని విషాద మాధుర్యం, గంభీరమైన కంఠస్వరం మరియు అద్భుతమైన భావాభినయంతో శ్రోతలను సమ్మోహితులను చేసి 'మల్లికా-ఎ-గజల్' (గజల్ రాణి / Mallika-e-Ghazal) గా యావత్ ప్రపంచ సంగీత రసజ్ఞులచే నీరాజనాలు అందుకుని, మీర్జా గాలిబ్, ఫైజ్ అహ్మద్ ఫైజ్, జిగర్ మొరాదాబాదీ వంటి దిగ్గజ ఉర్దూ కవుల షాయరీకి సజీవ శ్రావ్య రూపాన్ని ప్రసాదించి, మెహబూబ్ ఖాన్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'రోటీ' (1942), ఆస్కార్ విజేత సత్యజిత్ రే క్లాసిక్ చిత్రం 'జల్సాఘర్' (1958) వంటి చిత్రాలలో గాయనిగా, నటిగా మెప్పించి, భారత ప్రభుత్వం నుండి సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు, పద్మశ్రీ మరియు మరణానంతరం 'పద్మభూషణ్' (Padma Bhushan - 1975) పురస్కారాలను అందుకున్న లెజెండరీ గాయనీమణి బేగం అక్తర్ (అక్తరీబాయి ఫైజాబాదీ / Begum Akhtar) జయంతి (జన్మదినం) ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 7వ తేదీన దేశవ్యాప్త సంగీత విద్వాంసులు, శాస్త్రీయ కళాకారులచే అత్యంత గౌరవప్రపత్తులతో నిర్వహించబడుతుంది. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ఫైజాబాద్‌లో క్రీస్తుశకం 1914 అక్టోబర్ 7న జన్మించిన ఆమె, భారతీయ సంగీత యవనికపై చెరగని స్వరాక్షరాలను లిఖించారు.
బేగం అక్తర్ అసలు పేరు అక్తరీబాయి ఫైజాబాదీ. ఆమె జీవితం అనేక వ్యక్తిగత విషాదాలు, పోరాటాల సమాహారం. పటియాలా ఘరానాకు చెందిన ఉస్తాద్ అతా మహమ్మద్ ఖాన్, కిరాణా ఘరానా దిగ్గజం అబ్దుల్ వాహీద్ ఖాన్ వంటి ఉద్దండుల వద్ద కఠినమైన హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని అభ్యసించారు. కేవలం 15 ఏళ్ల ప్రాయంలోనే బీహార్ భూకంప బాధితుల సహాయార్థం నిర్వహించిన కచేరీలో పాడి కవికోకిల సరోజినీ నాయుడు ప్రశంసలను అందుకున్నారు. లక్నో ఆకాశవాణి (All India Radio) కేంద్రం ద్వారా ఆమె పాడిన "దీవానా బనానా హై తో దీవానా బనా దే", "ఆయే మొహబ్బత్ తేరే అంజామ్ పే రోనా ఆయా" వంటి గజల్స్ దేశవ్యాప్తంగా ప్రతి సంగీత ప్రియుడి గుండెను తాకాయి. 1945 లో లక్నో న్యాయవాది బారిస్టర్ ఇష్తియాక్ అహ్మద్ అబ్బాసీని వివాహం చేసుకున్న తర్వాత కుటుంబ ఆంక్షల వల్ల దాదాపు ఐదేళ్ల పాటు సంగీతానికి దూరమయ్యారు. ఆ విరహం ఆమెను తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురిచేయగా, చివరకు వైద్యుల సలహాతో తిరిగి సంగీతాన్ని సాధన చేసి రెట్టింపు ప్రతిభతో రాణించారు. 1974 అక్టోబర్ 30న అహ్మదాబాద్‌లో లైవ్ కచేరీ ముగిసిన వెంటనే అస్వస్థతకు గురై కన్నుమూశారు. ఆమె సమాధి లక్నోలోని ఠాకూర్‌గంజ్‌లో ఉంది. అక్టోబర్ 7న లక్నో, ఢిల్లీలలో సంగీత అకాడమీలు ప్రత్యేక మెహఫిల్‌లు నిర్వహిస్తాయి. ఈ సమగ్ర వ్యాసంలో బేగం అక్తర్ బాల్యం, గురుకుల సాధన, మల్లికా-ఎ-గజల్ ఖ్యాతి, జల్సాఘర్ ప్రస్థానం మరియు సమగ్ర సంగీత విశ్లేషణను తెలుసుకుందాం.
బేగం అక్తర్ బాల్యం, తవాయిఫ్ నేపథ్యం మరియు శాస్త్రీయ సంగీత సాధన (Early Life: 1914-1930)
ఫైజాబాద్ గల్లీల నుండి ఉస్తాద్‌ల గురుకుల తాళాల దాకా సాగిన అగ్నిపరీక్ష ప్రస్థానం ఇది.
ఆమె ప్రారంభ జీవిత వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- జననం మరియు అసలు పేరు: బేగం అక్తర్ క్రీస్తుశకం 1914 అక్టోబర్ 7న ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ఫైజాబాద్ పట్టణంలో జన్మించారు; ఆమె అసలు పేరు అక్తరీబాయి ఫైజాబాదీ, తల్లి ముష్టరీ బాయి.
- కవల సోదరి విషాదం: పుట్టిన కొద్దికాలానికే తండ్రి వీరిని విడిచిపెట్టడం, ఆమె కవల సోదరి జోహ్రా చిన్నతనంలోనే విషప్రయోగానికి గురై మరణించడం ఆమె బాల్యాన్ని తీవ్ర విషాదంలో ముంచింది.
- పటియాలా, కిరాణా ఘరానాల శిక్షణ: శాస్త్రీయ సంగీతంపై ఉన్న మక్కువతో పటియాలా ఘరానాకు చెందిన ఉస్తాద్ అతా మహమ్మద్ ఖాన్ వద్ద, కిరాణా ఘరానా మూలపురుషులలో ఒకరైన ఉస్తాద్ అబ్దుల్ వాహీద్ ఖాన్ వద్ద శాస్త్రీయ సంగీత మెళకువలను కఠోరంగా అభ్యసించారు.
- సరోజినీ నాయుడు ప్రశంసలు (1930): 1930 లో బీహార్ భూకంప నిధి సేకరణ కచేరీలో పాడినప్పుడు ఆమె గానానికి ముగ్ధురాలైన సరోజినీ నాయుడు ఆమెకు స్వయంగా ఖాదీ చీరను బహుమతిగా ఇచ్చి ఆశీర్వదించారు.
'మల్లికా-ఎ-గజల్' గా వెలుగొందిన స్వర్ణయుగం (The Queen of Ghazal)
ఉర్దూ కవిత్వాన్ని సంగీతంలో రంగరించి అమర గానాలుగా మలచిన దైవిక గానమిది.
ఆ విశేషాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- గజల్ గానంలో ప్రత్యేక బాణీ: కేవలం క్లాసికల్ రాగాలకే పరిమితం కాకుండా, కవిత్వంలోని పదాల అంతరార్థాన్ని, విరహాన్ని తన స్వరంలో పలికించే సరికొత్త 'అక్తరీ స్టైల్'ను సృష్టించారు.
- తుమ్రీ మరియు దాద్రా సామ్రాజ్ఞి: పూర్వాంగ తుమ్రీ (లక్నో, బెనారస్ బాణీలు) మరియు దాద్రాలలో ఆమె చూపిన లయ విన్యాసం అనితరసాధ్యమైనది.
- ఆకాశవాణి ఆస్థాన గాయని: లక్నో మరియు ఢిల్లీ ఆల్ ఇండియా రేడియో కేంద్రాల ద్వారా దాదాపు 400 కి పైగా గీతాలను రికార్డ్ చేసి ప్రజల హృదయాల్లో శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నారు.
- ప్రసిద్ధ గజల్స్: "దీవానా బనానా హై తో", "వో జో హమ్ మే తుమ్ మే ఖరార్ థా", "కుచ్ తో దునియా కీ ఇనాయత్ నే దిల్ తోడ్ దియా", "ఆయే మొహబ్బత్ తేరే అంజామ్ పే రోనా ఆయా" వంటి ఆణిముత్యాలు నేటికీ మార్మోగుతున్నాయి.
వెండితెరపై నటన - మెహబూబ్ ఖాన్ 'రోటీ' నుండి సత్యజిత్ రే 'జల్సాఘర్' దాకా (Cinematic Legacy)
భారతీయ చలనచిత్ర స్వర్ణయుగంలో శాస్త్రీయ గాయనిగా వెండితెరపై వేసిన ముద్ర ఇది.
ఆ చిత్రాల వివరాలు ఇక్కడ చూద్దాం:
- ప్రారంభ మూకీ, టాకీ చిత్రాలు (1930s): కోల్‌కతా ఈస్ట్ ఇండియా ఫిలిం కంపెనీ, మదన్ థియేటర్స్ నిర్మించిన 'కింగ్ ఫర్ ఎ డే', 'ముంతాజ్ బేగం', 'అమీనా' వంటి చిత్రాలలో నటించారు.
- మెహబూబ్ ఖాన్ 'రోటీ' (1942): ప్రముఖ దర్శకుడు మెహబూబ్ ఖాన్ తెరకెక్కించిన 'రోటీ' చిత్రంలో అక్తరీబాయి స్వయంగా నటిస్తూ అనిల్ బిశ్వాస్ స్వరకల్పనలో ఆరు అద్భుతమైన గజల్స్ పాడి సంచలనం సృష్టించారు.
- సత్యజిత్ రే 'జల్సాఘర్' (The Music Room - 1958): ప్రపంచ ప్రఖ్యాత దర్శకుడు సత్యజిత్ రే రూపొందించిన అంతర్జాతీయ క్లాసిక్ 'జల్సాఘర్' లో జమీందారు దర్బారులో తుమ్రీ పాడే శాస్త్రీయ గాయని దుర్గాబాయి పాత్రలో ప్రత్యక్షమై శాశ్వతమైన సినీ ఖ్యాతిని సంపాదించారు.
వివాహం, సంగీత విరహం మరియు అహ్మదాబాద్ చివరి కచేరీ (Marriage & Last Breath)
బారిస్టర్ ఇష్తియాక్ అబ్బాసీతో వివాహం నుండి సంగీత వేదికపైనే ప్రాణాలు అర్పించిన గానతపస్సు ఇది.
ఆ వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం:
- బారిస్టర్ అబ్బాసీతో వివాహం (1945): లక్నోకు చెందిన ప్రముఖ బారిస్టర్ ఇష్తియాక్ అహ్మద్ అబ్బాసీని వివాహం చేసుకున్న తర్వాత ఆమె అధికారికంగా 'బేగం అక్తర్' గా మారారు.
- సంగీతమే జీవనాధారం: భర్త కుటుంబ గౌరవం కోసం ఐదేళ్లు పాడటం మానేసినప్పుడు ఆమె తీవ్ర కుంగుబాటుకు, అనారోగ్యానికి గురయ్యారు; సంగీతం లేకుండా జీవించలేనని గ్రహించి తిరిగి రేడియో ద్వారా పాటల ప్రపంచంలోకి వచ్చారు.
- మహోన్నత శిష్య పరంపర: పద్మశ్రీ శాంతి హీరానంద్, రీటా గంగూలీ వంటి ఎందరో ప్రముఖ గాయనీమణులను తన శిష్యులుగా తీర్చిదిద్దారు.
- తుది శ్వాస (1974 అక్టోబర్ 30): గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్‌లో జరిగిన కచేరీలో తన గొంతు సహకరించకపోయినా శ్రోతల కోసం శృతిని పెంచి పాడటంతో తీవ్ర గుండెపోటుకు గురై, ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 60 ఏళ్ల వయస్సులో పరమపదించారు.
జాతీయ పురస్కారాలు మరియు గౌరవ మన్ననలు (Awards & National Honors)
భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి ఆమె చేసిన సమగ్ర సేవలకు దక్కిన ఉన్నత గుర్తింపులు ఇవి.
ఆ వివరాలు ఇక్కడ చూద్దాం:
- పద్మశ్రీ పురస్కారం (1968): భారత ప్రభుత్వం నుండి దేశ నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం లభించింది.
- సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు (1972): హిందుస్తానీ గాత్ర సంగీత విభాగంలో కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం అందుకున్నారు.
- పద్మభూషణ్ పురస్కారం (1975): ఆమె మరణానంతరం భారత ప్రభుత్వం దేశ మూడవ అత్యున్నత పౌర గౌరవమైన 'పద్మభూషణ్' ప్రదానం చేసి సత్కరించింది.
- ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వ బేగం అక్తర్ అవార్డు: గజల్, దాద్రా, తుమ్రీ విభాగాల్లో విశేష ప్రతిభ కనబరిచే శాస్త్రీయ గాయకులకు యూపీ ప్రభుత్వం ఏటా అధికారికంగా ఈ అవార్డును అందజేస్తోంది.
అక్టోబర్ 7న నిర్వహించే జయంతి సంస్మరణ కార్యక్రమాలు (Observation Activities)
బేగం అక్తర్ జయంతి సందర్భంగా సంగీత ప్రపంచంలో జరిగే విశేషాలు ఇక్కడ తెలుసుకుందాం:
- లక్నో మజార్ వద్ద పుష్పాంజలి: లక్నోలోని ఆమె సమాధి వద్ద శాస్త్రీయ సంగీత కళాకారులు గులాబీ పూలతో నివాళులర్పించి స్వరాంజలి ఘటిస్తారు.
- గజల్ సంధ్యా సభలు (Sham-e-Ghazal): ఢిల్లీలోని ఇండియా ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్, లక్నో సంగీత నాటక అకాడమీలలో వర్ధమాన గాయనీమణులతో ప్రత్యేక గజల్ కచేరీలు నిర్వహిస్తారు.
- ఆకాశవాణి ప్రత్యేక ప్రసారాలు: ఆల్ ఇండియా రేడియో ఆర్కైవ్స్ నుండి బేగం అక్తర్ అరుదైన తుమ్రీలు, గజల్స్, మరియు ఇంటర్వ్యూలను రీ-బ్రాడ్‌కాస్ట్ చేస్తారు.
- విశ్వవిద్యాలయాలలో సదస్సులు: బెనారస్ హిందూ యూనివర్సిటీ, జామియా మిల్లియాలలో "సెమీ-క్లాసికల్ మ్యూజిక్‌లో బేగం అక్తర్ శైలి" పై సెమినార్లు జరుగుతాయి.
- డిజిటల్ ప్రచారం: సోషల్ మీడియా వేదికలలో #BegumAkhtar, #BegumAkhtarJayanthi, #MallikaEGhazal, #QueenOfGhazal, #ThumriDadra, మరియు #HindustaniClassicalMusic హ్యాష్‌ట్యాగ్‌ల ద్వారా సంగీత ప్రియులు ఆమె ఆడియో క్లిప్స్ షేర్ చేస్తారు.
ముగింపు (Conclusion)
భారతీయ సంగీత ఆకాశంలో బేగం అక్తర్ ఒక అజరామర నాద శిఖరం. గజల్ అంటే కేవలం కవిత్వం మాత్రమే కాదని, అది గాయకుడి ఆత్మ నుండి పెల్లుబికే అమృత ధార అని తన గానం ద్వారా నిరూపించిన మహోన్నత గానకోకిల ఆమె. శృంగారమైనా, విరహమైనా, విషాదమైనా ఆమె గొంతులో పలికితే అది ఒక అనిర్వచనీయ అనుభూతిగా శ్రోతల మనస్సులలో నిలిచిపోతుంది. మెహబూబ్ ఖాన్ నుండి సత్యజిత్ రే వరకు భారతీయ సినీ దిగ్గజాలు సైతం ఆమె స్వర మాధుర్యానికి ముగ్ధులయ్యారు. ఆధునిక పాప్ సంగీతం వెల్లువలోనూ బేగం అక్తర్ పాడిన గజల్స్ నేటికీ సజీవంగా మార్మోగుతూనే ఉన్నాయి. అక్టోబర్ 7న జరుపుకునే ఆమె జయంతి వేడుకలు, మన శాస్త్రీయ లలిత కళలను గౌరవించాలని, భావోద్వేగాలను కళాత్మకంగా వ్యక్తపరిచే కళను కాపాడుకోవాలనే మహోన్నత సందేశాన్ని అందిస్తాయి. గజల్ సామ్రాజ్ఞికి హృదయపూర్వకంగా ప్రణమిల్లుతూ ముందుకు సాగుదాం. శ్రీమతి బేగం అక్తర్ గారి పవిత్ర స్మృతికి శతకోటి జయంతి ప్రణామాలు.
Q1: ప్రముఖ హిందుస్తానీ గాయని బేగం అక్తర్ (Begum Akhtar) జయంతి ఎప్పుడు? ఆమె ఎక్కడ జన్మించారు?
బేగం అక్తర్ జయంతి ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 7వ తేదీన జరుపుకోబడుతుంది. ఆమె ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ఫైజాబాద్‌లో క్రీస్తుశకం 1914 అక్టోబర్ 7న జన్మించారు.
Q2: బేగం అక్తర్ అసలు పేరు ఏమిటి? ఆమెకు గల ప్రసిద్ధ బిరుదు ఏది?
ఆమె అసలు పేరు అక్తరీబాయి ఫైజాబాదీ (Akhtari Bai Faizabadi); ఆమెను 'మల్లికా-ఎ-గజల్' (Mallika-e-Ghazal - Queen of Ghazals) అని పిలుస్తారు.
Q3: సత్యజిత్ రే దర్శకత్వం వహించిన ఏ క్లాసిక్ చిత్రంలో బేగం అక్తర్ శాస్త్రీయ గాయనిగా నటించారు?
క్రీస్తుశకం 1958 లో విడుదలైన అంతర్జాతీయ ప్రశంసలు పొందిన బెంగాలీ చిత్రం 'జల్సాఘర్' (Jalsaghar - The Music Room).
Q4: బేగం అక్తర్ ఏయే భారతీయ సంగీత ప్రక్రియలలో నిష్ణాతురాలు?
ఆమె గజల్ (Ghazal), తుమ్రీ (Thumri), మరియు దాద్రా (Dadra) గానాలలో అసమాన ప్రావీణ్యం సంపాదించారు.
Q5: బేగం అక్తర్‌కు భారత ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన అత్యున్నత పౌర పురస్కారాలు ఏవి?
క్రీస్తుశకం 1968 లో పద్మశ్రీ, మరియు 1975 లో మరణానంతరం 'పద్మభూషణ్' (Padma Bhushan) పురస్కారాలు లభించాయి.
Q6: బేగం అక్తర్ ఎవరిని వివాహం చేసుకున్నారు?
లక్నోకు చెందిన ప్రముఖ న్యాయవాది బారిస్టర్ ఇష్తియాక్ అహ్మద్ అబ్బాసీ (Ishtiaq Ahmed Abbasi) ని 1945 లో వివాహం చేసుకున్నారు.